Tạp chí Văn hóa Nghệ An

Switch to desktop Register Login

Bác Hồ với Xô Viết Nghệ Tĩnh (1930-1931)

           Bác Hồ ký lời đề tựa cho Bảo tàng Xô Viết Nghệ Tĩnh ngày 03/2/1964. Ảnh: Tư liệu                                                                                                          

Năm 1930-1931, khi Xô viết Nghệ Tĩnh nổ ra, Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đang hoạt động ở hải ngoại. Nhiệm vụ của Quốc tế Cộng sản giao phó cho Người là xây dựng, chỉ đạo và phát triển phong trào cách mạng ở các nước Đông Nam Á. Mặc dù rất bận, nhưng Nguyễn Ái Quốc vẫn luôn quan tâm và chỉ đạo mọi hoạt động của Đảng Cộng sản Việt Nam và phong trào cách mạng trong nước. Người thường xuyên cập nhật thông tin, báo chí trong và ngoài nước cùng với báo cáo trực tiếp của các đồng chí ở trong nước sang để nắm tình hình. Nguyễn Ái Quốc đặc biệt chú ý đến cuộc đấu tranh đang diễn ra của nhân dân các huyện ở Nghệ An và Hà Tĩnh dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản.

Được tin thực dân Pháp đàn áp cuộc đấu tranh của công - nông Vinh Bến Thủy trong ngày 1-5-1930 làm 7 người chết, 6 người bị thương, Nguyễn Ái Quốc rất đau lòng. Cuộc biểu tình của nhân dân phủ Hưng Nguyên trong ngày 12-9-1930, phi công Pháp đã ném bom xuống Thái Lão, làm 217 người chết, 125 người bị thương. Để chia sẻ những tổn thất nặng nề mà nhân dân thành phố Vinh và các huyện phải gánh chịu, ngày 29-9-1930, Nguyễn Ái Quốc đã viết thư báo cáo cụ thể với Ban Chấp hành Quốc tế Cộng sản (BCHQTCS). Người đã đề nghị QTCS cần có biện pháp giúp đỡ kịp thời. Làm cho nhân dân thế giới hiểu rõ sự thật về bộ mặt thâm độc, nham hiểm của thực dân Pháp đã gây ra cho nhân dân Nghệ Tĩnh. Trong khi đó, để tránh dư luận thế giới lên án, thực dân Pháp lại còn lớn tiếng rêu rao, xuyên tạc sự thật, hòng lừa bịp nhân dân yêu chuộng hòa bình trên thế giới rằng: Chúng đang tiến hành một cuộc “khai hóa văn minh” cho “nước An Nam mít”, dưới chiêu bài “Nước mẹ đại Pháp”. Báo cáo của Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đã góp phần đập tan luận điệu xuyên tạc “Vừa ăn cắp vừa la làng” của thực dân Pháp. Đồng thời để nhân dân yêu chuộng hòa bình thế giới hiểu về cuộc đấu tranh chính nghĩa của nhân dân Việt Nam. Những việc làm của Nguyễn Ái Quốc đã góp phần chia sẻ bớt những khó khăn cho cuộc cách mạng vô sản ở Nghệ - Tĩnh do Đảng lãnh đạo. Trong bức thư gửi lên BCHQTCS, Người đã thống thiết đề nghị QTCS hãy lên tiếng kêu gọi Đảng Cộng sản Pháp và Đảng Cộng sản các nước, cần mở một chiến dịch đấu tranh chống khủng bố trắng của thực dân Pháp ở Đông Dương. Trong thư, Nguyễn Ái Quốc đã viết tỷ mỉ về diễn biến và sự kiện của các cuộc đấu tranh như sau:

Ngày 11-9, nông dân Thanh Chương lại biểu tình. Họ xung đột với lính và hơn 20 nông dân bị giết. Hồi 3 giờ sáng ngày 12-9, hơn 10.000 nông dân Hưng Nguyên kéo đi biểu tình, phá nhà của các nhà giàu trên đường đi. Lính ập đến giết 20 người. Nông dân tập hợp ở huyện đường, tại đây họ gặp khoảng 800 nông dân từ Nam Đàn tới. Trong khi hai bộ phận cùng nhau tụ tập thì mấy chiếc máy bay đến ném bom giết hơn 200 người đàn ông và đàn bà…Cùng ngày, nông dân các huyện Can Lộc, Cẩm Xuyên và Kỳ Anh (tỉnh Hà Tĩnh) cũng đi biểu tình ...

Chúng tôi khẩn thiết yêu cầu các đồng chí làm những việc có thể được để giúp đỡ các nạn nhân của cuộc đàn áp đẫm máu. Đề nghị cho biết ngay chúng tôi phải làm gì và các đồng chí có thể làm gì giúp họ thông qua tổ chức Quốc tế Cứu tế Đỏ…”(1)

Sau khi viết thư gửi lên BCHQTCS báo cáo, ngày 5-11-1930, Nguyễn Ái Quốc lại viết thư gửi lên Quốc tế Nông dân. Người đã nhờ Quốc tế Nông dân kêu gọi để giúp đỡ nhân dân Nghệ Tĩnh đang đấu tranh. Trong thư Người đã viết: “Không kể những cuộc đấu tranh và biểu tình đã nổ ra từ trước ngày 20-8-1930, nông dân hai tỉnh Nghệ An và Hà Tĩnh tổ chức liên tiếp những cuộc biểu tình lớn hưởng ứng công nhân bãi công ở Vinh Bến Thủy (tỉnh lỵ và trung tâm công nghiệp ở Nghệ An). Từ 20-8 đến 6-10-1930, có 39 cuộc biểu tình và mít tinh bao gồm 69.350 nông dân, trong đó có những cuộc từ 20.000 đến 30.000 người tham dự. Hiện nay, ở một số làng Đỏ, Xô viết nông dân đã được thành lập …

Đế quốc Pháp khủng bố phong trào nông dân dữ dội chưa từng thấy (…). Riêng tỉnh Nghệ An đã có 393 người bị giết chết trong 7 cuộc biểu tình, nhiều làng đỏ bị triệt hạ và đốt trụi. Mặc dù bị đàn áp dã man, phong trào vẫn tiếp tục phát triển  …”(2)

Ngày 19-2-1931, trong bài NGHỆ TĨNH ĐỎ (viết bằng tiếng Anh),Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đã ca ngợi tinh thần đấu tranh anh dũng và ngoan cường của nhân dân Nghệ Tĩnh:

“Nhân dân Nghệ Tĩnh nổi tiếng cứng đầu. Trong thời kỳ Pháp xâm lược cũng như trong các phong trào cách mạng quốc gia (1905- 1925) Nghệ Tĩnh đã nổi tiếng. Trong cuộc đấu tranh hiện nay, công nhân và nông dân vẫn giữ vững truyền thống cách mạng của mình. Từ tháng 5 đến tháng 12, công nhân Nghệ An (Vinh) đã 8 lần bãi công và biểu tình có 2.500 người tham gia. Cũng trong thời gian đó, 137 cuộc biểu tình đã nổ ra bao gồm tất cả 300. 000 nông dân. Thiệt hại 625 nông dân bị máy bay ném bom và súng máy giết chết, 8 làng bị triệt hạ, hơn 1.000 chiến sĩ bị bắt giam, hàng trăm người bị đem đi đày. Ở cả hai tỉnh, hơn 60.000 nông dân (đàn ông, đàn bà và thanh niên) đã được tổ chức vào Hội. Nghệ - Tĩnh thật xứng đáng với danh hiệu “Đỏ”...”

 Cuối bức thư, để khẳng định và khích lệ tinh thần đấu tranh hăng hái, quả cảm, cùng với những thành tích trong cuộc đấu tranh của Công - Nông Nghệ Tĩnh đã đạt được sau vụ thảm sát 12-9, nhân dân vẫn kiên cường không lùi bước. Người đã viết:

“Bom đạn, súng máy, đốt nhà, đồn binh (28 đồn mới được dựng lên ở riêng Nghệ An), Tuyên truyền của Chính phủ, báo chí... đều bất lực không dập tắt nổi phong trào cách mạng của Nghệ - Tĩnh(3)………….

Nhận được thư và những báo cáo khẩn thiết của Nguyễn Ái Quốc, Quốc tế Cộng sản đã chỉ thị cho Đảng Cộng sản ở các nước trên thế giới, nhất là Đảng Cộng sản Pháp cần có những việc làm thiết thực, cụ thể và có hiệu quả để ủng hộ Xô viết Nghệ Tĩnh. Nhân dân Pháp và nhân dân các nước như: Trung Quốc, Ấn Độ, Thái Lan đã rầm rộ xuống đường tranh đấu quyết liệt, với nhiều hình thức đa dạng và nhạy bén. Băng, cờ, khẩu hiệu và hàng vạn tờ truyền đơn rải ở những nơi đông người. Các đoàn biểu tình đã xiết chặt đội ngũ, hô vang khẩu hiệu: “ủng hộ Nghệ Tĩnh Đỏ”. “Không được đụng đến Công Nông Nghệ Tĩnh

Với tinh thần Quốc tế Vô sản do Nguyễn Ái Quốc khơi nguồn, nhân dân yêu chuộng hòa bình trên thế giới đã biết đến dân tộc Việt Nam. Họ chia sẻ và đoàn kết ủng hộ cuộc cách mạng Vô sản Việt Nam với tinh thần Quốc tế cao cả. Nhờ những phong trào đấu tranh của nhân dân các nước do Quốc tế Cộng sản lãnh đạo, đã có tác dụng thiết thực chia sẻ bớt máu và lửa cho nhân dân Nghệ Tĩnh trong những năm 1930-1931...(4)

Bác Hồ viếng các liệt sỹ hy sinh ngày 12/9/1930 tại Nghĩa trang Thái Lão, huyện Hưng Nguyên

Ngày 9-12-1961, lần thứ hai Bác Hồ về thăm quê, với cương vị là Chủ tịch Nước, Chủ tịch Đảng Cộng sản, Bác Hồ đã đến đặt vòng hoa và kính cẩn nghiêng mình dâng hương tưởng nhớ các chiến sỹ đã anh dũng hy sinh trong cuộc biểu tình ngày 12-9-1930. Tại Đài tưởng niệm các liệt sỹ, Bác Hồ đã căn dặn các đồng chí lãnh đạo:

Cán bộ và nhân dân Nghệ Tĩnh phải bảo vệ và xây dựng khu vực này thành một khu Di tích lịch sử cách mạng để ngày càng có nhiều người đến đây tri ân, học tập…

Từ Đài tưởng niệm trở ra đường, Bác cứ trầm ngâm, đến chỗ đỗ xe, Bác dừng lại rồi ngoái cổ nhìn về phía Đài Liệt sĩ và nói: “... Màu cờ đỏ chói lọi của Đảng đã thấm đượm máu của các liệt sỹ trong phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh...”.(5)

          Để ghi nhận một sự kiện lịch sử đấu tranh oai hùng của nhân dân Nghệ Tĩnh dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản từ những ngày đầu dựng Đảng, nhân dịp kỷ niệm 30 năm ngày thành lập Đảng (1930-1960); 15 năm ngày độc lập dân tộc (1945-1960), thể theo nguyện vọng của Đảng bộ và nhân dân hai tỉnh Nghệ - Tĩnh, các đồng chí Võ Thúc Đồng, Ủy viên Trung ương đảng, Bí thư Tỉnh ủy Nghệ An và Nguyễn Xuân Linh, Bí thư Tỉnh ủy Hà Tĩnh đã tường trình lên Bác Hồ, Trung ương Đảng và Bộ Văn hóa Thông tin về việc xây dựng Viện Bảo tàng Xô viết Nghệ Tĩnh. Đồng chí Hoàng Minh Giám, Bộ trưởng Bộ Văn hóa Thông tin và đồng chí Hà Huy Giáp, người con Xứ Nghệ, cùng các ban ngành rất đồng tình ủng hộ và tạo mọi điều kiện giúp đỡ. Ngày 15-1-1960, Viện Bảo tàng Xô viết Nghệ Tĩnh được thành lập (sau Bảo tàng Lịch sử và Bảo tàng Cách mạng Việt Nam).

   Sau khi Viện Bảo tàng Xô viết Nghệ Tĩnh được thành lập (khi mới thành lập gọi là Viện) cùng với việc triển khai nghiên cứu, sưu tầm tư liệu, hiện vật, hình ảnh ở các địa phương và kho lưu trữ của Trung ương, Bộ Công an v.v… đồng chí Võ Thúc Đồng đã trực tiếp xin gặp Bác Hồ để trình với Bác ký lời đề tựa. Nghe đồng chí Võ Thúc Đồng trình bày nội dung và ý tưởng thực hiện, Bác vui vẻ nhận lời và căn dặn: Viết nội dung ngắn, gọn, súc tích, nhưng phải đầy đủ ý nghĩa. Xô viết Nghệ Tĩnh là cuộc đấu tranh của Công - Nông hai tỉnh Nghệ An và Hà Tĩnh dưới sự lãnh đạo của Đảng, là sự kết tinh của truyền thống yêu nước và cách mạng của nhân dân Xứ Nghệ từ ngày đầu dựng Đảng.Khi thể hiên: “phải dùng loại giấy gió cho bền, viết chữ to, thật rõ ràng để cho công nhân và nông dân đọc được dễ dàng ”. Sung sướng tiếp thu lời Bác dạy, đồng chí Võ Thúc Đồng trao đổi ý kiến của Bác với các đồng chí Thường trực hai Tỉnh ủy và lãnh đạo Bộ Văn hóa Thông tin. Khẩn trương triển khai công việc chuẩn bị nội dung bài viết, khung kính, giấy mực, chọn họa sĩ thể hiện. Theo tinh thần Bác Hồ đã dặn, nên nội dung lời đề tựa chỉ ngắn gọn trong  255 chữ:

Năm 1930-1931, khi Đảng ta mới ra đời, một phong trào cách mạng lớn mạnh đã dâng lên trong cả nước mà đỉnh cao nhất là Xô viết Nghệ - Tĩnh.

Xô Viết Nghệ - Tĩnh là chính quyền cách mạng đầu tiên của công nông, đã lật đổ chính quyền phản động của đế quốc và phong kiến ở mấy nơi trong hai tỉnh Nghệ - Tĩnh.

    Dù đế quốc Pháp và bọn phong kiến đã tạm thời nhấn chìm phong trào cách mạng trong biển máu, nhưng truyền thống oanh liệt của Xô Viết Nghệ Tĩnh đã thúc đẩy phong trào cách mạng trong cả nước tiến lên và đưa đến cách mạng Tháng Tám thành công rực rỡ.

Ngày nay, nhân dân cả nước ta đang hăng hái xây dựng Chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, đấu tranh giải phóng miền Nam và Hòa bình thống nhất nước nhà, toàn Đảng, toàn dân ta cần phát huy truyền thống anh dũng của Xô Viết Nghệ Tĩnh, nâng cao chí khí cách mạng, vượt mọi khó khăn, đưa cách mạng Việt Nam tiến lên thắng lợi mới.

Cán bộ, Đảng viên, Đoàn viên Thanh niên và toàn thể đồng bào Nghệ Tĩnh cần đoàn kết chặt chẽ, phấn khởi thi đua xây dựng Nghệ An và Hà Tĩnh thành hai tỉnh gương mẫu, xứng đáng là quê hương của Xô viết Nghệ Tĩnh anh hùng”.

                                                                          Ngày 3 tháng 2 năm 1964 (6)

Hồ Chí Minh

      Kỷ niệm 89 năm ngày Xô viết Nghệ Tĩnh (12/9/1930-12/9/2019) đúng vào dịp Đảng bộ và nhân dân Nghệ An kỷ niệm 50 năm thực hiện Di chúc và lời dặn dò của Bác Hồ trong bức thư cuối cùng gửi cho Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh. Xin được kể lại đôi điều về sự kiện lịch sử và tình cảm của Bác giành cho Xô viết Nghệ Tĩnh. Thật xúc động khi nghe Bác nói với Bí thư Tỉnh ủy Võ Thúc Đồng: Viết bằng giấy gió vừa bền vừa tiết kiệm tiền của cho dân. Viết chữ to và rõ ràng để công nhân và nông dân đọc cho dễ. Ngày thành lập Đảng 3-2-1964, trước khi ký lời đề tựa, Bác còn ân cần hỏi thăm các đồng chí lãnh đạo hai tỉnh ra dự hôm đó:

       “Các cán bộ, đảng viên tham gia phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh nay còn nhiều nữa không các chú?” Đồng chíNguyễn Văn Minh thưa với Bác rằng: “Dạ thưa Bác, còn nhiều ạ!” Bác lại hỏi: “Các  đồng chí ấy còn công tác nữa không ?”…      

       Trước lúc ký, Bác Hồ bảo đồng chí Hoàng Minh Giám đọc lại nội dung bài lưu niệm cho Bác và mọi người cùng nghe. Bác vừa nghe, vừa cầm chiếc bút lông chưa chấm mực rà lại từng chữ mà họa sỹ đã viết sẵn trên bản giấy gió. Xem xong Bác khen:

       “Chữ chú nào viết đây cũng cẩn thận và đẹp đấy!”  Xong, Bác đặt chiếc bút lông lên đĩa mực và bảo với đồng chí Cù Minh Chước (cán bộ Văn phòng của Phủ Chủ tịch) đưa cho Bác cái thước dẹt có kích thước khá lớn, Bác vui vẻ nói với mọi người:

      “Ký chữ to thế này phải có thước kê tay mới dễ ” . Nói rồi Bác cẩn thận cầm bút lông thấm vào đĩa mực, miết rồi dơ lên xem tuyết bút và ký thử một chữ vào tờ giấy gió làm nháp để sẵn bên cạnh. Ký thử xong, Bác ngẩng đầu lên nhìn và hỏi mọi người: 

    “Ký như vậy đã được chưa các chú ?”. Mọi người đang chăm chú xem Bác ký nên chưa ai kịp trả lời. Bác cười hồn hậu và nói:

     “ À, Bác mới ký được có một chữ, làm sao các chú chọn được”. Rồi Bác lại ký tiếp hai loại chữ nữa là đủ cả ba loại chữ: Cỡ chữ to, cỡ chữ vừa và cỡ chữ nhỏ. Xong Bác dừng lại hỏi mọi người: “Các chú ưng chữ ký nào?” Đồng chí Nguyễn Văn Minh (người Hưng Dũng),  đưa tay chỉ vào cỡ chữ vừa và thưa: “Dạ thưa Bác, cháu ưng chữ ký lợ lợ ny ạ!”

Nghe đồng chí Minh nói đặc sệt tiếng Vinh, Bác cười vui vẻ nói:“Lợ lợ là tiếng Nghệ An nhà choa đấy!”. Nghe Bác nói vậy, mọi người vui vẻ cười rộ lên. Bác rất vui và lại hỏi:

      “Chú Giám, chú Linh thích cỡ chữ nào?” - Cả hai đồng chí Hoàng Minh Giám và Nguyễn Xuân Linh đều chỉ tay vào kiểu cỡ chữ vừa. Bác nói: “Như vậy là dân chủ rồi nhé.”. Bác bắt đầu chấm mực tàu trong đĩa và ký cỡ chữ vừa vào bản chính. Xong, Bác ngoảnh đầu sang đồng chí Hoàng Minh Giám và nói: “Chú giao lại bản này cho hai đại biểu của hai tỉnh ”. Hai đồng chí Nguyễn Xuân Linh và Nguyễn Văn Minh thay mặt Đảng bộ và nhân dân hai tỉnh Nghệ Tĩnh, xúc động hứa với Bác là sẽ động viên cán bộ, đảng viên, đoàn viên và nhân dân hai tỉnh Nghệ Tĩnh thực hiện thật tốt mọi lời dạy của Bác. Công việc ký đã xong, chỉ còn lại cái khung kính, khi thấy có người bưng khung kính lại để trình Bác. Bác hỏi: “Cái khung này các chú làm bằng gỗ gì?. Dạ Thưa Bác: Khung này chúng cháu làm bằng gỗ lát ạ! ”. Bác xem rồi gật đầu tỏ vẻ hài lòng. Bác quay sang phía đồng chí Vũ Kỳ và hỏi: “Chú Kỳ xem có gì tiếp khách không?” Đồng chí Vũ Kỳ trả lời: “Dạ Thưa Bác! Có nước trà và thuốc lá ạ! Bác nói: Chú mời khách lại uống nước và hút thuốc.Bác thân mật chào các Đại biểu rồi trở về phòng làm việc. (7)   

        Từ ngày 3-2-1964 cho đến nay, đến tham quan Bảo tàng Xô viết Nghệ Tĩnh, hàng triệu lượt du khách trong nước và bạn bè Quốc tế đều rất xúc động khi được nghe giới thiệu nội dung và xem các kỷ vật của Bác Hồ. Những lời dặn dò và các kỷ vật, hình ảnh Bác Hồ với Xô viết Nghệ Tĩnh như tiếp thêm sức mạnh, thôi thúc, giục giã Đảng bộ, quân và dân Nghệ - Tĩnh đoàn kết, vượt mọi khó khăn, gian khổ, bền gan chiến đấu, quyết chí hy sinh trong các cuộc kháng chiến chống giặc ngoại xâm, bảo vệ và xây dựng Tổ quốc Việt Nam, xứng đáng với lòng mong mỏi của Bác, trước lúc Người đi xa . /.

 

 Chú thích:

1. Hồ Chí Minh Toàn tập T3. Nxb CTQG. HN 2.000. Tr 51+ 52.( Bác Hồ  ký tên: VíchTo)

2. Hồ Chí Minh ( Sách đã dẫn Tr 53+54

3. Sách đã dẫn trong bài Nghệ Tĩnh Đỏ. Tr 70 + 71 + 72

4. Hình ảnh, hiện vật và tài liệu các nước ủng hộ XVNT đang trưng bày tại Bảo tàng xô viết Nghệ Tĩnh 

5. Thực hiện lời dạy của Bác, Đài tưởng niệm các Liệt sĩ ở Thái Lão đã được xếp hạng Di tích Quốc gia  trở thành khuôn viên Văn hóa khang trang trên quê hương Xô viết Nghệ Tĩnh anh hùng .    

6. Tài liệu, hiện vật và hình ảnh Bác Hồ ký lời đề tựạ hiện đang trưng bày trang trọng tại Bảo tàng XVNT

7. Ghi theo lời kể lại của các đồng chí lãnh đạo Tỉnh ủy hai tỉnh Nghệ Tĩnh: Võ Thúc Đồng, Nguyễn Xuân Linh, Nguyễn Văn Minh, Võ Văn Đồng, đảng viên 1930 Chủ nhiệm Viện Bảo tàng Xô viết Nghệ Tĩnh và bác Đậu Văn Chu, Chuyên viên cao cấp, Bộ Văn hóa Thông tin biệt phái vào giúp Bảo tàng Xô viết Nghệ Tĩnh.         

 

 

Sửa lần cuối vào Thứ năm, 12 Tháng 9 2019 16:12