Nhân kỷ niệm 950 Năm thành lập Quốc Tử Giám (1076-2026), chiều ngày 06/10/2026, tại phường Thành Vinh, Bảo tàng Nghệ An - Xô viết Nghệ Tĩnh phối hợp với Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám tổ chức Khai mạc trưng bày chuyên đề “Quốc Tử Giám Thăng Long với truyền thống hiếu học tỉnh Nghệ An”.

Quang cảnh Khai mạc trưng bày chuyên đề

Sự kiện là hoạt động văn hóa - giáo dục tiêu biểu nhằm tôn vinh truyền thống hiếu học, tinh thần tôn sư trọng đạo và những giá trị khoa bảng rạng danh của vùng đất xứ Nghệ qua nhiều thế hệ.

Đến dự lễ khai mạc có các ông: Trần Quốc Khánh - Phó Trưởng ban Tuyên giáo Tỉnh ủy; Bùi Công Vinh - Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch; Dương Thanh Bình - Phó Hiệu trưởng Trường Chính trị tỉnh cùng đại diện các sở, ban, ngành, các nhà nghiên cứu lịch sử, đại diện các dòng họ khoa bảng tiêu biểu và đông đảo học sinh, sinh viên, Nhân dân địa phương.

Về phía các đơn vị đồng tổ chức có bà Lê Thu Hiền - Quyền Giám đốc Bảo tàng Nghệ An - Xô viết Nghệ Tĩnh; Tiến sĩ Nguyễn Văn Tú - Phó Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám cùng cán bộ, viên chức của hai đơn vị.

Các đại biểu tham dự Khai mạc trưng bày chuyên đề

Phát biểu tại buổi lễ, ông Bùi Công Vinh - Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nghệ An nhấn mạnh, trưng bày chuyên đề không chỉ là hành động tri ân sâu sắc những đóng góp to lớn của các bậc tiền nhân đối với nền giáo dục nước nhà, mà còn là chiếc cầu nối bền vững nối liền giữa quá khứ và hiện tại. Thông qua các tư liệu, hiện vật quý giá được giới thiệu, Ban Tổ chức mong muốn tạo ra một lớp học lịch sử trực quan sinh động, tiếp thêm ngọn lửa tự hào và khát vọng vươn lên cho thế hệ trẻ trên con đường chinh phục tri thức.

Ông Bùi  Công Vinh - Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nghệ An phát biểu khai mạc

Sau nghi thức cắt băng khai mạc, đại biểu và du khách đã tham quan không gian trưng bày được bố cục bài bản, khoa học và giàu giá trị lịch sử.

Các đại biểu cắt băng khai mạc trưng bày chuyên đề

Triển lãm tái hiện toàn diện lịch sử hình thành, phát triển của Quốc Tử Giám Thăng Long - Trường đại học đầu tiên của Việt Nam, cùng mô hình đào tạo, hệ thống học quan và quy chế thi cử khắt khe thời phong kiến.

Quốc Từ Giám Thăng Long ra đời năm 1076, là trung tâm đào tạo nhân tài cao cấp cao dưới thời quân chủ. Đây vẫn được xem là biểu tượng tiêu biểu của đạo học Việt Nam. Trải qua các thời kỳ lịch sử từ Lý, Trần, Lê - Mạc đến thời Nguyễn, Quốc Tử Giám từng bước mở rộng đối tượng từ con em hoàng tộc đến các tầng lớp Giám sinh, Cử giám, Cống sinh ưu tú đến từ khắp các địa phương. Quy chế học tập và kiểm tra được thực hiện nghiêm minh qua các kỳ Tiểu tập (mỗi tháng một bài), Đại tập (bốn tháng một kỳ) nhằm đánh giá đúng thực năng của học trò trước khi bổ dụng làm quan. Đặc biệt, triển lãm dành vị trí trang trọng tôn vinh danh sư Chu Văn An "Bậc danh sư muôn đời" từng giữ chức Tư nghiệp Quốc Tử Giám, dốc lòng vì sự nghiệp trồng người và dâng Thất trảm sở; cùng hình ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh ba lần đến thăm di tích Văn Miếu - Quốc Tử Giám với những lời dặn dò sâu sắc về vai trò của trí thức.

Trọng tâm của trưng bày là phần khắc họa đậm nét vai trò, đóng góp của các nhà khoa bảng xứ Nghệ tại Quốc Tử Giám Thăng Long và Trường thi Hương Nghệ An. Trong 44 vị tiến sĩ quê Nghệ An được khắc tên trên bia đá tại Di tích Văn Miếu - Quốc Tử Giám, có 3 danh nhân kiệt xuất từng giữ các chức vụ quản lý cao nhất là Tế tửu và Tư nghiệp trường Giám.

Tiêu biểu là Tế tửu Ngô Trí Hòa (1565 - 1626), quê xã Lý Trai, huyện Đông Thành (nay thuộc xã Đức Châu), người cùng cha Ngô Trí Tri đỗ Đại khoa năm 1592, được ban tặng bảng vàng "Phụ tử đồng khoa", từng giữ chức Thượng thư Bộ Hộ kiêm Tế tửu Quốc Tử Giám; Tế tửu Chu Phúc Cổn (1655-1743) nổi tiếng thông minh từ nhỏ và có nhiều đóng góp cho giáo dục; cùng gia đình Tế tửu Nguyễn Phùng Thì và con trai là Tư nghiệp Nguyễn Bá Quýnh (1710-1772) là trường hợp hiếm có trong lịch sử khoa bảng khi cả hai cha con nối tiếp nhau đảm nhiệm vai trò lãnh đạo Quốc Tử Giám Thăng Long.

Bên cạnh đó, triển lãm tái hiện sinh động trường thi Hương Nghệ An - nơi từ năm 1807 đến năm 1918 đã tổ chức 42 khoa thi, lấy đỗ 879 hương cống, cử nhân, cung cấp nguồn nhân tài quan trọng cho đất nước.

Các đại biểu tham quan không gian Trưng bày chuyên đề

Toàn cảnh không gian Trưng bày chuyên đề

Trưng bày cũng giới thiệu các di tích Nho học tiêu biểu như Văn miếu Nghệ An, Đình Võ Liệt (xã Kim Bảng), Nhà thánh Cẩm Thái (xã Đại Đồng), Nhà thánh Văn Tập (xã Minh Châu), Nhà thánh Hoành Sơn (xã Thiên Nhẫn) cùng các dòng họ khoa bảng lừng danh như họ Hồ, họ Nguyễn Trọng (3 đời đỗ Đại khoa với bức hoành phi "Tam thế ngũ hoàng hoa"), họ Đặng Nho Lâm (xã Tân Châu), họ Hồ, họ Vương Vân Diên và họ Nguyễn Đức Hoành Sơn (xã Thiên Nhẫn) với các Thám hoa Nguyễn Đức Đạt, Nguyễn Đức Quý.

Cuối phần trưng bày là những hình ảnh khẳng định sự tiếp nối liên tục của truyền thống hiếu học xứ Nghệ trong thời đại mới, khi các thế hệ học sinh Nghệ An hôm nay liên tục đạt nhiều thành tích xuất sắc trong các kỳ thi học sinh giỏi quốc gia, quốc tế và thi tốt nghiệp THPT.

Chuyên đề “Quốc Tử Giám Thăng Long với truyền thống hiếu học tỉnh Nghệ An” chính thức mở cửa phục vụ Nhân dân và du khách tham quan tại Bảo tàng Nghệ An - Xô viết Nghệ Tĩnh (Số 07, đường Đào Tấn, phường Thành Vinh).