Văn hóa Nghệ An

Quang cảnh lễ khánh thành tu bổ, tôn tạo mộ và đền thờ Lê Đức Tuy

Sáng 28/3/2026, tại xã Kim Liên, Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch phối hợp với Hội đồng gia tộc họ Lê long trọng tổ chức Lễ khánh thành Dự án tu bổ tôn tạo, di tích lịch sử Quốc gia Mộ và đền thờ Lê Đức Tuy.

Các đại biểu về dự lễ khánh thành.

Tham dự lễ về phía Trung ương có các đồng chí Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng: Thái Thanh Quý - Phó trưởng Ban Thường trực Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương; Hoàng Trung Dũng - Phó trưởng Ban Thường trực Ban Tổ chức Trung ương; Lê Quốc Minh - Phó trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Tổng Biên tập Báo Nhân dân, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam; Nguyễn Duy Lâm - Bí thư Tỉnh ủy Hà Tĩnh; Cùng về tham dự sự kiện có đồng chí: Nguyễn Huy Dũng - Ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng, Ủy viên chuyên trách Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Về phía tỉnh Nghệ An, có đồng chí Nguyễn Khắc Thận - Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy cùng đại diện các sở, ban, ngành, đơn vị, địa phương liên quan và đông đảo con cháu dòng họ Lê từ khắp mọi miền Tổ quốc.

Các đại biểu dâng hoa, dâng hương tại di tích.

Di tích lịch sử quốc gia Mộ và đền thờ Lê Đức Tuy là công trình có lịch sử tồn tại hơn 500 năm, mang giá trị độc đáo về kiến trúc, gắn với tên tuổi, công lao của quan Vinh Phúc bá Lê Đức Tuy - danh nhân tiêu biểu ở thế kỷ XVI và các thế hệ dòng họ Lê.

Lê Đức Tuy sinh năm 1444, từ nhỏ đã là người thông minh hiếu học, 16 tuổi ông thi đỗ Hương cống (năm 1459). Sau khi thi đỗ, ông về làng Nho Lâm dạy học. Ông đồ Lê Đức Tuy đã đem hết tài năng của mình dạy dỗ con em phường hồng, phường quánh, phường rèn. Ông không chỉ truyền thụ kiến thức chữ nghĩa văn chương mà còn dạy học trò về đạo lý làm người, về lễ, nghĩa... Ông luôn sống thanh bạch, mẫu mực làm gương cho học trò. Chính vì vậy, không chỉ học trò mà nhân dân trong vùng Nho Lâm rất kính trọng ông. Lê Đức Tuy là một trong những người đặt nền móng, nhen nhóm truyền thống học tập, khoa bảng của vùng Nho Lâm sau này.

Năm 1467, Lê Đức Tuy vào trường Quốc Tử Giám khi ông vừa tròn 23 tuổi. Sau một thời gian học trường Quốc Tử Giám, ông được bổ làm quan Quản Lĩnh phủ Anh Đô, thừa tuyên Nghệ An. Trị sở của phủ Anh Đô lúc này đóng tại vùng Thịnh Lạc, tổng Nộn Liễu, huyện Nam Đường (Hiện nay là một phần vùng đất của xã Kim Liên, tỉnh Nghệ An) . Nhận rõ trọng trách được giao, suốt thời gian làm quan Quản Lĩnh phủ Anh Đô, Lê Đức Tuy đã đem hết tài năng, đức độ để giúp dân, giúp nước. Ông sống liêm khiết, rèn luyện và dạy dỗ binh sĩ luôn giữ nghiêm kỷ luật, từ công việc đến lời nói ông đều thận trọng, chín chắn. Chính vì thế mà ông được vua Lê Thánh Tông phong tước Vinh Phúc Bá.

Quan Quản Lĩnh phủ Anh Đô Lê Đức Tuy luôn trăn trở, nghĩ suy kế sách chấn hưng đất nước. Vùng đất Đồng Nhân thời bấy giờ là bãi phù sa chưa có người canh tác, cư dân thưa thớt, rất nhiều đầm, bàu, cồn, gò... bằng kinh nghiệm, kiến thức cộng với uy tín của mình, ông đã bỏ tiền của vận động con cháu và nhân dân đến vùng đất này tập trung khai phá, mở đất, lập làng. Ban đầu từ những vùng đất hoang sơ, có địa hình phức tạp, qua bàn tay cải tạo của con người đã trở thành đồng ruộng phì nhiêu, hình thành nên những địa danh như: Cồn Bụt, Cồn Buồm, Cồn Mùa Cua, Đồng Cây Đa, Đồng Khá,Đồng Lùm, Bầu Hoa, Đầm Vực... Đến nay, các địa danh này vẫn còn tồn tại, nhân dân nơi đây trải qua bao đời luôn ghi nhớ công tích của ông.

Phúc Vinh bá Lê Đức Tuy qua đời ngày 15 tháng Giêng năm 1516, hưởng thọ 72 tuổi. Tưởng nhớ tới công lao to lớn của vị quan thanh liêm, nhân dân đã mai táng và lập đền thờ ông tại vùng Bến Đá để bốn mùa hương khói. Các triều đại phong kiến đã ghi nhận sự cống hiến của ông và ban sắc, phong cho ông là “Bản cảnh Thành hoàng nẫm trứ linh ứng, trứ phong Dực bảo Trung hưng linh phù tôn Thần” , giao cho giáp Đồng Nhân tòng tiền phụng sự.

Mộ và đền thờ Lê Đức Tuy đã được Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch xếp hạng lên là Di tích lịch sử Quốc gia năm 2017.

Di tích Mộ và đền thờ Lê Đức Tuy sau khi được tu bổ, tôn tạo.

Năm 2025, nhằm tiếp tục bảo tồn và phát huy giá trị di tích, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt văn hóa, tâm linh của Nhân dân, góp phần phát triển du lịch địa phương, UBND tỉnh Nghệ An đã Quyết định phê duyệt Dự án tu bổ, tôn tạo di tích Mộ và Đền thờ Lê Đức Tuy với tổng mức đầu tư hơn 29,5 tỷ đồng từ nguồn ngân sách tỉnh, với quy mô diện tích 7.488 m², gồm các hạng mục: Phục dựng Nhà Tả vu, Hữu vu, Nhà Hạ điện; Tu bổ, tôn tạo Nhà Trung điện, Nhà Thượng điện, Nghi môn, Tắc môn; Xây mới Cổng chính, Nhà Ban quản lý kết hợp trưng bày, đón tiếp khách; Tôn tạo Giếng ngọc, Khu lăng mộ; Cùng các hạng mục phụ trợ như bãi đậu xe, sân lễ hội, sân hành lễ, hệ thống cây xanh, tiểu cảnh và đường dạo nội bộ.

Lễ cắt băng khánh thành tu bổ, tôn tạo di tích Mộ và đền thờ Lê Đức Tuy

Sau gần một năm thi công, tháng 3 năm 2026 công trình đã hoàn thành, đủ điều kiện đưa vào sử dụng, phục vụ nhu cầu tham quan, chiêm bái của Nhân dân và du khách, góp phần bảo tồn, tôn vinh giá trị di tích, làm phong phú thêm hệ thống di sản văn hóa trên địa bàn, tạo điểm nhấn trong phát triển du lịch văn hóa tâm linh, đồng thời là địa chỉ giáo dục truyền thống cho các thế hệ hôm nay và mai sau.

Đồng chí Trần Thị Mỹ Hạnh - Giám đốc Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch phát biểu tại lễ khánh thành.

Phát biểu tại lễ khánh thành, đồng chí Trần Thị Mỹ Hạnh - Giám đốc Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch ghi nhận tinh thần trách nhiệm của các đơn vị liên quan và dòng họ Lê để dự án đã được triển khai vượt tiến độ đảm bảo chất lượng, kỹ - mỹ thuật và vượt tiến độ đề ra. Đồng thời cũng đưa ra nhiệm vụ trọng tâm để phát huy giá trị di tích Mộ và đền thờ Lê Đức Tuy trong thời gian tới như: tiếp tục quản lý, bảo tồn tốt các hạng mục công trình, hiện vật và không gian di tích; duy trì các hoạt động văn hóa, tín ngưỡng lành mạnh, góp phần tôn vinh các bậc tiền nhân, giáo dục truyền thống “uống nước nhớ nguồn”; đẩy mạnh công tác tuyên truyền, quảng bá giá trị di tích; tăng cường phối hợp giữa các cơ quan, địa phương và dòng họ nhằm lan tỏa giá trị lịch sử, văn hóa của di tích đến đông đảo Nhân dân và du khách, đặc biệt là thế hệ trẻ; gắn kết di tích với các điểm đến trong khu vực, từng bước hình thành sản phẩm du lịch văn hóa tâm linh đặc trưng; góp phần phát triển du lịch, tạo sinh kế cho người dân và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội địa phương./.