Một trong số những Trống đồng làng Vạc Văn hóa Đông Sơn được công nhận Bảo vật Quốc gia

Ngày 03/02/2026, Phó Thủ tướng Chính phủ Mai Văn Chính ký Quyết định số 236/QĐ-TTg về việc công nhận bảo vật quốc gia (Đợt 14).

Trong đợt này có 30 hiện vật, nhóm hiện vật được công nhận bảo vật quốc gia. Tỉnh Nghệ An có 2 hiện vật, nhóm hiện vật được công nhận là: Bộ Sưu tập trống đồng Làng Vạc văn hoá Đông Sơn, hiện lưu giữ tại Bảo tàng Nghệ An - Xô viết Nghệ Tĩnh, tỉnh Nghệ An và Bia Ma nhai kỷ công Thành Nam thời Trần tại xã Con Cuông.

Nhóm hiện vật Trống đồng Làng Vạc văn hóa Đông Sơn tại Bảo tàng Nghệ An - Xô viết Nghệ Tĩnh

 Bộ sưu tập Trống đồng làng vạc gồm 5 chiếc trống có niên đại: Thế kỷ III - I trước Công nguyên được phát hiện tại di chỉ khảo cổ học làng Vạc, thuộc xã Nghĩa Hòa, huyện Nghĩa Đàn, tỉnh Nghệ An, nay là phường Thái Hòa, tỉnh Nghệ An

 -  Trống Làng Vạc I có đường kính 38cm, đường kính chân trống 45cm, cao 28cm, trọng lượng 11kg;

- Trống đồng làng Vạc II có đường kính mặt trống 35,cm, đường kính chân trống cao 44 cm, cao 25,5cm, nặng 10,6kg;

- Trống đồng làng Vạc III có đường kính mặt trống 27,8cm, đường kính trống 36,5cm, cao 23,5cm, trọng lượng 5kg;

 - Trống Làng Vạc IV: đường kính mặt trống 55,0cm, đường kính chân trống 59,5cm; cao 48,5cm, trọng lượng 33,4kg.

-  Trống minh khí: đường kính mặt trống 6,5cm, đường kính chân trống 7,7cm; cao 5,0cm, trọng lượng 0,2kg.

Cả 5 chiếc trống đồng Làng Vạc đều là hiện vật gốc, được phát hiện qua khai quật tại di tích Làng Vạc. Những chiếc trống này đã được nhiều chuyên gia về văn hóa Đông Sơn nghiên cứu, đánh giá, kiểm tra niên đại và đều thống nhất cho rằng đây là những chiếc trống Đông Sơn tiêu biểu còn tương đối nguyên vẹn, với hình dáng cân đối, hài hòa, hoa văn trang trí phong phú, sắc nét, cho đến nay chưa có tổ chức hay cá nhân nào ở Việt Nam lưu giữ hay sở hữu hiện vật tương tự. Do đó, sưu tập trống đồng Làng Vạc là hiện vật độc bản.

Bảo vật quốc gia Bia Ma Nhai, tại xã Con Cuông

Bảo vật Quốc gia Bia Ma Nhai (Ma Nhai Kỷ Công Bi Văn) khắc năm Ất Hợi, niên hiệu Khai Hựu thứ 7 (1335), trên vách núi Trầm Hương, thuộc vùng Cự Đồn, Mật Châu (nay là xã Con Cuông, tỉnh Nghệ An).

Văn bia do Hoàng giáp Nguyễn Trung Ngạn (1289 - 1370) biên soạn, ghi lại sự kiện Thượng hoàng Trần Minh Tông (1300 -1357) thân chinh chỉ huy đại quân đi bình định Ai Lao. Đại quân tiến vào Kiềm Châu (thuộc vùng Tương Dương cũ), với thanh thế vang dội, khiến giặc chưa kịp giao chiến đã kinh hồn tháo chạy. Sau chiến thắng, Thượng hoàng hạ lệnh khắc bia đá để khẳng định chủ quyền, răn đe các thế lực ngoại xâm, đồng thời trấn an và ổn định vùng biên viễn.

Bia Ma Nhai là hiện vật gốc, độc bản, còn nguyên vẹn. Bia có bố cục hình chữ nhật, không viền, không trang trí hoa văn, gồm 14 dòng với 155 chữ Hán, nét khắc sâu, chữ chân phương, trung bình mỗi chữ rộng khoảng 10,5 cm, được xếp vào loại bia đá có chữ lớn nhất Việt Nam. Đây là tấm bia cổ thứ hai của cả nước, đồng thời là bia cổ nhất hiện còn lưu giữ tại khu vực miền Trung.

Không chỉ ghi lại sự kiện lịch sử trọng đại thời Trần, thể hiện tư tưởng chính trị sáng suốt, tinh thần thượng võ, chiến lược an dân, cùng tầm nhìn xa rộng của triều Trần đối với vùng biên viễn, bia Ma Nhai còn chứa đựng giá trị văn hóa và nghệ thuật đặc sắc. Tấm bia thể hiện trình độ điêu khắc đá tinh xảo và lối thư pháp Hán Nôm của thế kỷ XIV, phản ánh thời kỳ phát triển rực rỡ của văn hóa Đại Việt.

Trước đó, năm 2017, Nghệ An có 3 hiện vật được công nhận bảo bảo vật quốc gia là: Muôi đồng cán tượng voi; Dao găm chuôi hình rắn ngậm chân voi; Hộp đựng Xá lị Nhạn Tháp.

DANH SÁCH 30 HIỆN VẬT, NHÓM HIỆN VẬT ĐƯỢC CÔNG NHẬN BẢO VẬT QUỐC GIA ĐỢT 14

1.   Sưu tập trống đồng Làng Vạc Văn hoá Đông Sơn, hiện lưu giữ tại Bảo tàng Nghệ An - Xô viết Nghệ Tĩnh, tỉnh Nghệ An. 

2. Sưu tập muôi đồng Văn hoá Đông Sơn, niên đại: Khoảng thế kỷ II - I trước Công nguyên, hiện lưu giữ tại Bảo tàng Kính Hoa, thành phố Hà Nội. 

3. Bộ chuông đồng Văn hoá Đông Sơn, niên đại: Khoảng thế kỷ II trước Công nguyên - thế kỷ I sau Công nguyên, hiện lưu giữ tại Bảo tàng Kính Hoa, thành phố Hà Nội. 

4. Bộ áo giáp đồng Văn hoá Đông Sơn, niên đại: Khoảng thế kỷ I trước Công nguyên - thế kỷ I sau Công nguyên, hiện lưu giữ tại Bảo tàng Kính Hoa, thành phố Hà Nội. 

5. Chậu trống đồng Văn hoá Đông Sơn, niên đại: Khoảng thế kỷ I trước Công nguyên - thế kỷ I sau Công nguyên, hiện lưu giữ tại Bảo tàng Kính Hoa, thành phố Hà Nội. 

6. Bát bồng gốm Văn hoá Hoa Lộc, niên đại: Khoảng 4.000 - 3.800 năm cách ngày nay, hiện lưu giữ tại Bảo tàng Gốm thời dựng nước, Thành phố Hồ Chí Minh. 

7. Tượng Phật bằng đá Văn hóa Óc Eo, niên đại: Thế kỷ VI - VII, hiện lưu giữ tại Sưu tập tư nhân Đào Danh Đức, thành phố Hà Nội. 

8. Tượng thần Vishnu bằng đá Văn hóa Óc Eo, niên đại: Thế kỷ VI - VII, hiện lưu giữ tại Sưu tập tư nhân Đào Danh Đức, thành phố Hà Nội. 

9. Tượng đồng Nữ thần Durga Văn hoá Chăm Pa, niên đại: Thế kỷ VII, hiện lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử quốc gia. 

10. Sưu tập đồ thờ bằng vàng tại tháp Chăm An Phú, niên đại: Thế kỷ IX - X, hiện lưu giữ tại Bảo tàng Pleiku, tỉnh Gia Lai. 

11. Nắp hộp gốm men xanh lục thời Lý, Hoàng thành Thăng Long, niên đại: Thế kỷ XI, hiện lưu giữ tại Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội, thành phố Hà Nội. 

12. Bia đá chùa Nghĩa Xá, niên đại: Thiên Phù Duệ Vũ 3 (1122), hiện lưu giữ tại chùa Nghĩa Xá (Viên Quang tự), xã Xuân Trường, tỉnh Ninh Bình. 

13. Thành bậc rồng thời Lý, Hoàng thành Thăng Long, niên đại: Thế kỷ XII - XIII, hiện lưu giữ tại Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội, thành phố Hà Nội. 

14. Chậu gốm hoa nâu thời Trần, Hoàng thành Thăng Long, niên đại: Thế kỷ XIII, hiện lưu giữ tại Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội, thành phố Hà Nội. 

15. Sưu tập đĩa đèn đồng thời Trần, Hoàng thành Thăng Long, niên đại: Thế kỷ XIII - XIV, hiện lưu giữ tại Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội, thành phố Hà Nội.

16. Bia Ma nhai kỷ công Thành Nam thời Trần, niên đại: Tháng 12 nhuận, năm Ất Hợi (niên hiệu Khai Hựu thứ 7 - 1335), hiện lưu giữ trên vách núi Thành Nam, xã Con Cuông, tỉnh Nghệ An. 

17. Bàn thờ Phật bằng đá chùa Thượng Nương, niên đại: Đại Trị năm thứ 7 (1364), hiện lưu giữ tại chùa Thượng Nương, thôn Tam Tứ, xã Liêm Hà, tỉnh Ninh Bình. 

18. Bàn thờ Phật bằng đá chùa Hương Trai, niên đại: Thế kỷ XIV (niên hiệu Đại Định năm thứ hai - 1370, thời Trần), hiện lưu giữ tại chùa Hương Trai, xã Dương Hoà, thành phố Hà Nội. 

19. Bàn thờ Phật bằng đá chùa Đại Bi, niên đại: Thế kỷ XIV (niên hiệu Long Khánh 2 - 1374, thời Trần), hiện lưu giữ tại chùa Đại Bi, xã Dương Hoà, thành phố Hà Nội. 

20. Bộ tranh khắc ma nhai 18 vị La Hán Động Liên Hoa, chùa Phong Phú, niên đại: Thời Trần, hiện lưu giữ tại động Liên Hoa, chùa Phong Phú, phường Tây Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình. 

21. Sách đồng Khâm Ban của Lê Thánh Tông, niên đại: Thời Lê Sơ (ngày 06 tháng 3, niên hiệu Hồng Đức thứ 3 - 1472), hiện lưu giữ tại đình Cầu Không, xã Bắc Lý, tỉnh Ninh Bình. 

22. Bình gốm men trắng vẽ rồng thời Lê Sơ, Hoàng thành Thăng Long, niên đại: Thế kỷ XV, hiện lưu giữ tại Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội, thành phố Hà Nội.

23. Bàn thờ Phật bằng đá thời Mạc chùa Nhạn Tháp, niên đại: Thế kỷ XVI, hiện lưu giữ tại Chùa Nhạn Tháp, xã Mễ Sở, tỉnh Hưng Yên. 

24. Bộ 03 ngai thờ gỗ thời Mạc đền Đa Hòa, niên đại: Thế kỷ XVI, hiện lưu giữ tại đền Đa Hòa, xã Mễ Sở, tỉnh Hưng Yên. 

25. Chuông chùa An Xá, niên đại: Thời Lê Trung hưng (niên hiệu Chính Hòa thứ 11 - 1690, đời vua Lê Hy Tông), hiện lưu giữ tại chùa Bắc Biên, phường Bồ Đề, thành phố Hà Nội. 

26. 03 bia đá chùa Keo Hành Thiện thời Lê Trung hưng, niên đại: Hoằng Định 13 (1613), Cảnh Trị 9 (1671) và Chính Hòa 25 (1704), hiện lưu giữ tại chùa Keo Hành Thiện (Thần Quang tự), xã Xuân Hồng, tỉnh Ninh Bình. 

27. Tượng Phật bằng gỗ Mẫu Man Nương chùa Tổ, niên đại: Thế kỷ XVIII, hiện lưu giữ tại chùa Phúc Nghiêm (chùa Tổ), phường Song Liễu, tỉnh Bắc Ninh. 

28. Bộ tượng gốm men nhiều màu Tam quan Đại đế, niên đại: Cuối thế kỷ XIX - đầu thế kỷ XX, hiện lưu giữ tại Sưu tập tư nhân Lê Thanh Nghĩa, Thành phố Hồ Chí Minh. 

29. Bộ cồng chiêng Kơ Đơ, niên đại: Đầu thế kỷ XX, hiện lưu giữ tại Bảo tàng Pleiku, tỉnh Gia Lai. 

30. Sổ vàng Trường Nguyễn Ái Quốc, niên đại: 1949 - 1950, hiện lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử quốc gia.