Nhà hát Lớn Hà Nội

Trong danh sách những công trình kiến trúc ngoạn mục nhất châu Á vừa được tạp chí Time Out (Anh) công bố, Việt Nam có một đại diện: Nhà hát Lớn Hà Nội. Công trình hơn 100 năm tuổi này là dấu ấn kiến trúc đặc sắc, là biểu tượng văn hóa, lịch sử của Thủ đô.

Tọa lạc tại số 1A Tràng Tiền, trên Quảng trường Cách mạng Tháng Tám, Nhà hát Lớn Hà Nội nằm ở vị trí trung tâm bậc nhất, kề cận khu phố cổ, không xa Hồ Hoàn Kiếm và Bảo tàng Lịch sử Việt Nam. Không chỉ là “thánh đường” của nghệ thuật hàn lâm, công trình còn được xem như một nhân chứng sống cho hơn một thế kỷ lịch sử Việt Nam hiện đại.

Nhà hát Lớn Hà Nội đi vào hoạt động từ năm 1911, là một trong những công trình hiện đại và quy mô nhất của thành phố lúc bấy giờ. Ảnh: Internet

Theo tư liệu lịch sử, cuối thế kỉ XIX, khu đất xây dựng nhà hát từng là vùng đầm lầy thuộc hai làng Thạch Tần và Tây Luông. Năm 1899, Hội đồng thành phố Hà Nội dưới quyền Công sứ Richard đề xuất xây dựng một nhà hát lớn nhằm phục vụ giới quan chức và tầng lớp thượng lưu. Sau nhiều lần chỉnh sửa phương án, ngày 7/6/1901, công trình chính thức được khởi công dưới thời Toàn quyền Paul Doumer và hoàn thành sau 10 năm xây dựng. Năm 1911, Nhà hát Lớn Hà Nội đi vào hoạt động, trở thành một trong những công trình hiện đại và quy mô nhất của thành phố lúc bấy giờ. Nhà hát do hai kiến trúc sư người Pháp là Harlay và Broyer thiết kế, lấy cảm hứng từ Opéra Garnier ở Paris, song được thu nhỏ về tỉ lệ và điều chỉnh vật liệu để phù hợp với điều kiện khí hậu nhiệt đới. Công trình mang phong cách Tân cổ điển Pháp kết hợp yếu tố chiết trung, nổi bật với hệ cột Ionic cân xứng, mái dốc lợp đá đen, các ô cửa vòm và phù điêu trang trí giàu nhịp điệu. Tổng thể vừa gợi dáng dấp nhà hát châu Âu đầu thế kỉ XX, vừa tạo điểm nhấn hài hòa trong không gian phố xá Hà Nội.

Không gian bên trong của nhà hát. Ảnh: Internet

Về quy mô, nhà hát dài 87m, rộng trung bình khoảng 30m, đỉnh mái cao 34m so với mặt đường, diện tích xây dựng xấp xỉ 2.600m². Mặt bằng được tổ chức thành ba phần rõ ràng. Phía trước là sảnh chính với cầu thang chữ T ốp đá, nền lát marble và các chi tiết trang trí cổ điển. Tầng hai là phòng Gương, không gian nghi lễ lộng lẫy từng dùng cho các buổi chiêu đãi và sự kiện trọng thể. Phía sau là khu quản trị với 18 buồng hóa trang, hai phòng tập hát, thư viện và phòng họp. Khán phòng chính nằm ở phía sau, được ví như một “hộp nhạc” với mặt bằng gần vuông 24x24m, ba tầng ghế hình móng ngựa bao quanh sân khấu. Tổng cộng có khoảng 598 ghế bọc nhung, trong đó tầng trên là các lô ghế riêng dành cho khách VIP. Cách tổ chức không gian tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc âm học và thị giác của nhà hát châu Âu, bảo đảm tầm nhìn và chất lượng thưởng thức từ mọi vị trí.

Không chỉ gắn với nghệ thuật, công trình còn in dấu nhiều cột mốc lịch sử trọng đại. Quảng trường trước nhà hát là nơi diễn ra cuộc mít tinh lớn ngày 17/8/1945 - một trong những sự kiện mở đầu Cách mạng Tháng Tám. Bên trong nhà hát, Quốc hội khóa I của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã họp phiên đầu tiên ngày 02/3/1946 và thông qua Hiến pháp 1946 - bản Hiến pháp đầu tiên của nước Việt Nam độc lập.

Năm 2011, nhân kỉ niệm 100 năm ngày khánh thành, Nhà hát Lớn Hà Nội cùng Quảng trường Cách mạng Tháng Tám được công nhận là Di tích lịch sử và kiến trúc cấp quốc gia. Cho đến nay, công trình vẫn là một trong những địa điểm biểu diễn quan trọng nhất của Thủ đô, thường xuyên diễn ra các chương trình giao hưởng, opera, ballet và sự kiện văn hóa quy mô lớn. Với giới nghệ sĩ, đây là không gian biểu diễn danh giá. Với du khách, Nhà hát Lớn là điểm dừng chân để cảm nhận rõ nét chiều sâu lịch sử và văn hóa của Hà Nội./.