Văn hóa Nghệ An

Trong thời Pháp thuộc, có một bọn người chuyên tổ chức những "trò chơi có thưởng". Trò chơi vủa bọn họ gồm một cái que và ba chiếc lá, mỗi lá có đính một chiếc vòng nhỏ ở cuống. Người chơi cầm cái que nhỏ xỏ vào ba cái vòng này. Mỗi người chỉ được xỏ một lần. Người nào xỏ vào một lúc được cả ba lá và nhấc được chúng lên thì được lĩnh thưởng. Ai xỏ trật, tức xỏ không vào lá nào hoặc chỉ vào một hoặc hai trong ba lá sẽ bị mất số tiền đặt cược. Cũng liên quan đến trò này, có người kể lại cách thức chơi của bọn chủ trò có khác chút ít. Chúng thường dùng ba que nhỏ, trong đó chỉ có một que xỏ vào chiếc lá rồi chìa cho mọi người xem. Chúng tuyên bố rằng nếu ai rút trúng que có chiếc lá khi chúng nắm tay lại thì người đó trúng thưởng. Ngược lại, người chơi sẽ mất số tiền đặt cược trước. Dù chơi theo cách thức nào đi nữa, thì bọn chủ trò vẫn có nhiều mưu mẹo, khiến cho người chơi bao giờ cũng thua cuộc. Vì thế, người ta mới gọi bọn chủ trò là bọn ba que xỏ lá với hàm ý là bọn bịp bợm, lừa đảo, dối trá. Từ cách thức chơi thứ nhất, nhiều người cho rằng hình thức chơi ban đầu của thành ngữ ba que xỏ lá là xỏ lá ba que. Sở dĩ có sự thay đổi này là do việc đọc chệch cho thuện miệng, dễ đọc, dễ nhớ.

Thành ngữ ba que xỏ lá dần dần được mở rộng phạm vi sử dụng. Nó được dùng để chỉ tất cả những hạng người lừa lọc, bịp bợm, đểu cáng. Thí dụ:

"Những cái mặt nhẵn nhụi, trơn tru nhưng toàn bụng ba que xỏ lá cả " (Nguyễn Công Hoan, "Truyện ngắn chọn lọc").

Trong quá trình sử dụng,thành ngữ ba que xỏ lá được tách thành hai vế ba que, xỏ lá. Các bộ phận được tách ra này đã nhập vào vốn từ vựng tiếng Việt. Về ý nghĩa, các từ ba que, xỏ lá được dùng tương tự như thành ngữ ba que xỏ lá. So sánh:

- Bọn ba que

- Bọn xỏ lá

- Bọn ba que xỏ lá

Nguồn: Kể chuyện thành ngữ - tục ngữ