Nghệ An, mảnh đất hiếu học với địa hình rộng lớn và phức tạp, việc tiếp cận tri thức của người dân ở các vùng nông thôn và miền núi đang còn nhiều khó khăn. Đứng trước thực tế đó, Thư viện tỉnh Nghệ An đã đẩy mạnh hoạt động hướng về cơ sở bằng nhiều hình thức: Xây dựng mạng lưới thư viện, tủ sách cơ sở; mở các lớp tập huấn nghiệp vụ cho ngưới làm công tác thư viện ở cơ sở; xây dựng kho sách luân chuyển và tăng cường luân chuyển sách về cơ sở, biến những kho tàng tri thức "tĩnh" thành những dòng chảy "động", khơi dậy văn hóa đọc khắp mọi miền quê.

            1. Xây dựng mạng lưới thư viện, tủ sách cơ sở

Việc xây dựng mạng lưới thư viện, tủ sách cơ sở là nhiệm vụ thường xuyên của Thư viện. Hằng năm, Thư viện tỉnh đều chủ động, tích cực phối hợp chặt chẽ với các ngành, các cấp huy động nhiều nguồn nhân lực để xây dựng mạng lưới thư viện cấp xã, tủ sách cơ sở làm cơ sở đẩy mạnh hoạt động luân chuyển đưa sách, báo tới tận tay người dân ở vùng nông thôn, xa trung tâm. Chỉ tính từ năm 2023 đến nay, Thư viện tỉnh đã hỗ trợ xây dựng được 107 tủ sách, gồm: 36 tủ sách tại các xã có điều kiện kinh tế, xã hội khó khăn, đặc biệt khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số; 71 tủ sách tại các xã theo Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới.

Lễ bàn giao tủ sách cơ sở xã Thành Bình Thọ

 Mỗi tủ sách được hỗ trợ 186 bản sách (chương trình Nông thông mới) và 327 bản (chương trình mục tiêu quốc gia DA6) với đầy đủ các môn ngành tri thức. Qua thực tiễn hoạt động cho thấy, nhiều thư viện và tủ sách cơ sở hoạt động tốt, tiêu biểu như: Tủ sách Thúy Nga xã Nghĩa Đồng (Tân Kỳ); Tủ sách làng Thanh Luật xã Minh Châu (Diễn Châu); Tủ sách xóm 2 xã Quan Thành (Yên Thành):  Tủ sách làng Kẻ Sía xã Hưng Nguyên,…

Chị Bùi Việt Hà, cán bộ thư viện xã Yên Xuân chia sẻ: “Trong thời gian qua, thư viện và các tủ sách cơ sở đã từng bước phát huy hiệu quả trong việc phục vụ nhu cầu đọc và học tập của người dân. Chúng tôi tổ chức phục vụ bạn đọc theo hướng linh hoạt như mở cửa định kỳ hằng tuần, cho mượn sách về nhà, luân chuyển sách đến các thôn, xóm và phối hợp với trường học để thu hút học sinh đến đọc sách. Nhờ đó, số lượng bạn đọc ngày càng tăng, đặc biệt vào các dịp hè và cuối tuần”. Ghi nhận các thư viện và tủ sách cơ sở trên địa bàn xã đã phát huy hiệu quả rõ rệt, góp phần nâng cao văn hóa đọc cho người dân trên địa bàn. Song anh Nguyễn Quốc Hoàng, Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Thành Bình Thọ vẫn chưa hết trăn trở “Ngân sách bổ sung tài liệu của thư viện xã và tủ sách cơ sở hàng năm chưa có. Vốn tài liệu hiện nay chủ yếu chỉ dựa vào nguồn hỗ trợ của Thư viện tỉnh và vận động xã hội hóa (sách cũ trong dân) nên độc giả tại cơ sở vẫn còn thiệt thòi”.

2. Thường xuyên mở các lớp tập huấn nghiệp vụ cho người làm thư viện cơ sở

Thời gian qua, Thư viện tỉnh cũng rất quan tâm mở các lớp tập huấn nghiệp vụ cho người làm thư viện cơ sở. Định kỳ 2 năm một lần, Thư viện tổ chức lớp bồi dưỡng nghiệp vụ cho người làm thư viện cơ sở, thư viện tư nhân, đồn biên phòng, trại giam về kỹ năng phục vụ bạn đọc, kỹ năng tổ chức và quản lý tài liệu cũng như kỹ năng tuyên truyền giới thiệu sách. 

Các lớp bồi dưỡng tập trung chuyên sâu vào việc rèn luyện kỹ năng tổ chức các hoạt động phát triển văn hóa đọc trong cộng đồng, như tổ chức Ngày hội đọc sách, kể chuyện theo sách; kỹ năng truyền thông trên các nền tảng mạng xã hội nhằm thu hút bạn đọc. Bên cạnh đó, nội dung tập huấn còn chú trọng việc ứng dụng công nghệ thông tin, hướng dẫn sử dụng các phần mềm quản lý thư viện dùng chung để đồng bộ hóa dữ liệu toàn tỉnh, giúp việc tra cứu và mượn trả sách trở nên thuận tiện.

Thông qua các lớp tập huấn, các học viên không những được lĩnh hội các kiến thức mới mà còn được tham quan thực tế tại cơ sở, làm bài tập thực hành, trao đổi, thảo luận, giao lưu, học tập kinh nghiệm của các đơn vị khác trên địa bàn tình. Qua đó góp phần triển khai thực hiện tốt và nâng cao hiệu quả công tác thư viện, tủ sách cơ sở. Đồng thời, lãnh đạo Thư viện tỉnh cũng nắm bắt được tình hình thực tế để có các giải pháp phù hợp trong xây dựng và phát triển bền vững mạng lưới thư viện cơ sở.

Lớp tập huấn nghiệp vụ Thư viện cơ sở năm 2023

3. Đẩy mạnh công tác luân chuyển sách xuống cơ sở

Với phương châm “sách đi tìm bạn đọc”, công tác luân chuyển sách được Thư viên tỉnh thực hiện đều đặn theo từng tháng, quý cho các thư viện, tủ sách cơ sở. Mỗi năm, Thư viện tỉnh thực hiện luân chuyển sách cho 40 - 45 điểm thư viện xã, tủ sách cơ sở, trường học, Trại giam Số 3, Trại giam Số 6, tủ sách đồn Biên phòng, Trung tâm Giáo dục lao động xã hội. Ngoài ra, xe thư viện lưu động của Thư viện tỉnh còn tổ chức phục vụ từ 40 - 45 điểm/năm tại các trường học và các đơn vị bộ đội biên phòng trên địa bàn tỉnh.

Xe thư viện lưu động phục vụ bạn đọc tại Trường PTDTBT Châu Phong xã Hùng Chân

Để thực hiện việc luân chuyển sách, báo phục vụ Nhân dân vùng sâu, vùng xa, Thư viện tỉnh đã không ngừng lựa chọn, bổ sung vốn tài liệu, xây dựng kho sách luân chuyển. Hàng năm, ngoài nguồn sách từ Chương trình mục tiêu quốc gia do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đầu tư, Thư viện tỉnh đã tranh thủ sự quan tâm, ủng hộ nguồn sách từ Thư viện Quốc gia Việt Nam, Cục Xuất bản, các nhà xuất bản, nhà sách. Bình quân mỗi năm thư viện bổ sung 1.500 bản sách. Đến nay, kho sách luân chuyển đã có hơn 100.000 nghìn bản. Số lượng sách luân chuyển từ 300 - 500 bản sách/lượt.

Nhằm nâng cao hiệu quả việc luân chuyến sách, Thư viện tỉnh bố trí riêng 1 viên chức chuyên phụ trách công tác luân chuyển sách, thường xuyên xuống các điểm luân chuyển sách hướng dẫn nghiệp vụ cho người làm thư viện cơ sở; tìm hiểu, nắm bắt nhu cầu của bạn đọc để lựa chọn, bổ sung vốn tài liệu vào kho luân chuyển cho phù hợp với nhu cầu thực tế của Nhân dân tại địa phương. Chính vì vậy, kho sách luân chuyển có nội dung phong phú, đa dạng: lịch sử, văn hóa, khoa học kỹ thuật (chủ yếu là trồng trọt và chăn nuôi), kỹ năng sống, phương pháp nuôi dạy giáo dục trẻ, tâm lý xã hội….

Trong chuyển đổi số hiện nay, Thư viện tỉnh đang nỗ lực thực hiện nhiều giải pháp để nâng cao chất lượng luân chuyển sách, báo, như: Quan tâm đầu tư, phát triển vốn tài liệu cho kho sách luân chuyển; Tăng cường cơ sở vật chất, trang thiết bị, nguồn lực sách, báo nhằm thu hút Nhân dân đến sử dụng sách, báo tại các thư viện, tủ sách cơ sở; Thường xuyên mở các lớp tập huấn chuyên môn nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển, đặc biệt là ứng dụng công nghệ thông tin vào hoạt động thư viện cơ sở; Nâng cao chất lượng và đa dạng hóa các loại hình dịch vụ thư viện, tạo điều kiện khuyến khích người dân đọc sách,…

Việc hướng về cơ sở không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn mà còn là sứ mệnh cao cả của Thư viện tỉnh Nghệ An trong việc thu hẹp khoảng cách hưởng thụ văn hóa giữa các vùng miền. Bằng cách hiện đại hóa phương thức luân chuyển: sử dụng ô-tô thư viện lưu động đa phương tiện, số hóa tài liệu, xây dựng hệ thống quản lý thư viện trực tuyến và chú trọng vào nhu cầu thực tế của Nhân dân, Thư viện đang dần khẳng định vai trò là "trung tâm tri thức" lan tỏa giá trị học tập suốt đời. Những trang sách chuyển đến tận tay người đọc tại các bản làng, xã xóm xa xôi chính là nguồn động lực mạnh mẽ thúc đẩy quá trình xây dựng nông thôn mới và phát triển kinh tế - xã hội bền vững trên địa bàn tỉnh nhà./.