Hơn một trăm năm đồng hành cùng dân tộc, báo chí cách mạng Việt Nam là tiếng nói của Đảng, Nhà nước và các tổ chức chính trị, xã hội, nghề nghiệp, là diễn đàn tin cậy của Nhân dân, luôn giữ vai trò xung kích trên mặt trận tư tưởng, văn hóa. Trong bối cảnh xã hội hiện nay bên cạnh việc tuyên truyền, lan tỏa chủ trương, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước, báo chí còn cần phải đi đầu trong phát hiện, đấu tranh phản bác các luận điệu sai trái, bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Ðảng.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: các cơ quan báo chí cần trở thành một trung tâm dữ liệu và tri thức, một địa chỉ tin cậy của Nhân dân. (ảnh - đồ họa báo Quân đội Nhân dân)

Trong suốt quá trình xây dựng và trưởng thành, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn lãnh đạo và tổ chức mọi thắng lợi của cách mạng Việt Nam. Để làm được điều đó, yếu tố tiên quyết phải kể đến sự kiên định, vững vàng trong việc giữ vững và bảo vệ nền tảng tư tưởng, đó chính là Chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh. Đây không chỉ là hệ thống lý luận soi đường cho mọi quyết định, hành động của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân, mà còn thể hiện giá trị tinh thần bền vững, là "gốc" của chế độ, quyết định sự tồn vong của Đảng và sự phát triển của đất nước. Chủ nghĩa Mác - Lênin là một học thuyết khoa học và cách mạng, mang tính phổ quát và bền vững, được hình thành từ thực tiễn đấu tranh của giai cấp công nhân. Tư tưởng Hồ Chí Minh là sự vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào điều kiện cụ thể của cách mạng Việt Nam, là sự kết tinh tinh hoa văn hóa dân tộc và trí tuệ thời đại. Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011) đã chỉ rõ: Đảng lấy chủ nghĩa Mác-Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động...  Trong đó báo chí phải là kênh quan trọng nhất để lan tỏa, bảo vệ các nền tảng tư tưởng”.

          Sinh thời, trong thư “gửi anh em văn hóa và trí thức” đề ngày 25 tháng 5 năm 1947, Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nhấn mạnh vai trò của báo chí và đội ngũ nhà báo trong bảo vệ Ðảng, bảo vệ đường lối chính trị và chế độ xã hội chủ nghĩa, đấu tranh chống các luận điệu sai trái, phản động: “Ngòi bút của các bạn cũng là những vũ khí sắc bén trong sự nghiệp phò chính, trừ tà”. Người yêu cầu nhà báo phải “vạch rõ âm mưu, chính sách và những hành động tàn bạo của địch” và có phương pháp khoa học trong đấu tranh tư tưởng nhằm bảo vệ nền tảng của Ðảng....Thấm nhuần tư tưởng đó, báo chí cách mạng Việt Nam luôn không ngừng phát huy vai trò xung kích trên mặt trận tư tưởng, văn hóa, trở thành tuyến đầu trong cuộc đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Ðảng, kiên quyết phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, xuyên tạc, gây chia rẽ nội bộ, làm suy giảm niềm tin của Nhân dân.

          Hiện nay, sự phát triển của mạng intenet đã tác động mạnh mẽ, ảnh hưởng sâu sắc đến đời sống xã hội, làm thay đổi căn bản tâm lý, nhu cầu, thói quen đọc báo giấy của công chúng, nhất là giới trẻ  Có rất nhiều thông tin chưa được kiểm chứng, thiếu chính xác hoặc thông tin cố tình xuyên tạc, bóp méo sự thật thường xuyên tràn ngập mạng xã hội và các nền tảng intenet khác dẫn đến tình trạng loan thông tin, tạo ra sự lệch lạc về nhận thức, lệch chuẩn về công tác văn hóa tư tưởng. Hiện tượng “lệch chuẩn” tư tưởng đã và sẽ dẫn tới những hệ lụy nghiêm trọng, nhất là khi nó đã trở thành hiện tượng phổ biến, tác động tiêu cực đến đời sống của mỗi cá nhân, sự ổn định của xã hội và sự phát triển bền vững của quốc gia, dân tộc. Về góc độ cá nhân, khi hệ thống tư tưởng, niềm tin bị lung lay, sai lệch, cá nhân dễ rơi vào trạng thái mất phương hướng, hoang mang về mục tiêu, ý nghĩa cuộc sống và các giá trị đạo đức. Con người ta không biết tin vào điều gì, theo đuổi cái gì, đâu là đúng, đâu là sai. Trạng thái khủng hoảng này dễ dẫn đến những hậu quả tâm lý nặng nề như cảm giác trống rỗng, lo âu, mất niềm tin vào bản thân, xã hội và tương lai.

          Hiện tượng tôn sùng những kẻ giang hồ, những người nổi tiếng bằng tai tiếng thay vì tài năng, phẩm giá, là một biểu hiện rõ rệt của sự khủng hoảng và đảo lộn hệ giá trị này. Để thoát khỏi sự khủng hoảng, một số người có thể tìm đến các hành vi tiêu cực như: sống buông thả, thực dụng, lao vào các tệ nạn xã hội, thậm chí tự hủy hoại bản thân. Những khủng hoảng cá nhân này không chỉ là bi kịch riêng của mỗi người mà còn gây ra nỗi đau và lãng phí nguồn lực chung của cộng đồng. Vì vậy, bên cạnh việc canh tranh thông tin báo chí phải đưa được các thông tin chính xác, chính thống đến người dân, nâng cao nhận thức chính trị và tinh thần trách nhiệm công dân. Người dân phải hiểu biết về tình hình đất nước, về chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, về âm mưu, thủ đoạn của các thế lực thù địch. Chủ động lan tỏa thông tin tích cực, các tấm gương người tốt việc tốt nhằm lấy lại niềm tin và định hướng dư luận xã hội. Để phát huy hiệu quả vai trò này, các sản phẩm báo chí truyền thông, văn hóa, văn nghệ phải được đa dạng hóa hình thức, phải thực sự hấp dẫn, phản ánh đúng tâm tư, nguyện vọng và hơi thở của cuộc sống, có sức lay động đến cảm xúc và nhận thức của công chúng, tránh sự giáo điều, khô cứng, hô hào khẩu hiệu suông. Từ đó, bồi đắp niềm tin, lý tưởng, tinh thần yêu nước, ý thức trách nhiệm công dân trong việc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, bảo vệ lợi ích quốc gia, dân tộc.

          Cùng với việc lan tỏa thông tin chính xác, hữu ích phục vụ sự lãnh đạo của đảng, Nhà nước, trong sự phát triển của xã hội hiện đại, báo chí cách mạng còn phải có vai trò quan trọng trong phản biện xã hội. Ðây là quá trình báo chí phát hiện vấn đề từ thực tiễn, phản ánh tâm tư, nguyện vọng chính đáng của Nhân dân; đồng thời góp phần giúp các chủ trương, chính sách được triển khai sát hơn với cuộc sống. Những vấn đề báo chí đặt ra nhiều khi không phải lớn lao, mà từ những bất cập rất gần gũi: đường giao thông xuống cấp, trường học, trạm y tế còn khó khăn, những thủ tục hành chính ảnh hưởng đến người dân, hay những dự án kéo dài khiến đời sống bị tác động... Một tác phẩm báo chí có giá trị không chỉ dừng lại ở việc phát hiện vấn đề, mà cần phân tích nguyên nhân, làm rõ bản chất và gợi mở giải pháp. Phản biện xã hội của báo chí không phải là tìm kiếm sai sót để phê phán, mà là cùng xã hội nhìn nhận những điểm chưa phù hợp để điều chỉnh. Một bài báo hay cần tạo ra sự đồng thuận, giúp các bên cùng nhìn vào vấn đề và tìm giải pháp hiệu quả. Trong quá trình phát triển của truyền thông số, yêu cầu này càng trở nên quan trọng, người làm báo cần nhanh nhạy với thông tin, đồng thời phải có chiều sâu phân tích, khả năng kiểm chứng và bản lĩnh nghề nghiệp. Một thông tin chính xác có thể tạo ra tác động tích cực, nhưng thông tin thiếu trách nhiệm có thể gây ảnh hưởng đến cá nhân, tổ chức và xã hội. Ðặc biệt, báo chí hiện đại cần hướng đến tinh thần kiến tạo: không chỉ phản ánh hiện trạng, mà còn góp phần thúc đẩy thay đổi tích cực.

          Nhân kỷ niệm 101 năm ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam (21/6/1925- 21/6/2026), trong bài “Báo chí Cách mạng Việt nam trong thời đại công nghệ số” (đăng trên Báo Quân đội nhân dân điện tử ngày 16/6/2026), Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: “Trong trật tự truyền thông mới, báo chí không còn giữ vị trí gần như độc quyền phát tin. Trên không gian số, hầu như mọi cá nhân đều có thể đưa tin. Các tài khoản mạng xã hội đều có thể tạo ảnh hưởng trong một cộng đồng nhất định…Tuy nhiên, sự thay đổi đó không làm giảm vai trò của báo chí cách mạng. Trái lại, khi thông tin quá nhiều, xã hội càng cần những địa chỉ đáng tin cậy để xác định điều gì đúng, điều gì còn phải kiểm chứng, điều gì chỉ là cảm xúc đám đông hoặc sự sắp đặt có chủ ý. Điều đó đòi hỏi sự chuyên nghiệp, thái độ lao động nghề nghiệp nghiêm túc và bản lĩnh trước mọi sức ép. Báo chí phải là nơi Nhân dân tìm đến khi cần sự xác nhận đáng tin cậy, không phải nơi chạy theo xu hướng. Xã hội cần nơi tin cậy để hiểu đúng sự thật. Người dân cần biết việc gì đã xảy ra, vì sao xảy ra, tác động đến ai, trách nhiệm thuộc về đâu và giải pháp nào có cơ sở”.

Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An Nguyễn Khắc Thận phát biểu chúc mừng các cơ quan báo chí và người làm báo trên địa bàn tỉnh - Ảnh Báo và PTTH Nghệ An

Công tác chính trị, tư tưởng là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu trong công tác xây dựng Đảng. Ngày 22/10/2018, Bộ Chính trị (khóa XII) đã ban hành Nghị quyết số 35-NQ/TW về “Tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới”. Để tiếp tục thực hiện tốt nhiệm vụ này, ngày 08 tháng 4 năm 2026, Ban Chấp hành Trung ương (khóa XIV) đã ban hành Quy định Số 19-QĐ/TW: Quy định về công tác chính trị, tư tưởng trong Đảng với mục đích là “Nâng cao nhận thức, trách nhiệm, bản lĩnh chính trị, đạo đức, lối sống, trình độ, năng lực công tác, khả năng xử lý hiệu quả các biến động, tình huống thực tiễn phức tạp; kiên định mục tiêu, lý tưởng cách mạng; kiên định nền tảng tư tưởng và các nguyên tắc tổ chức hoạt động của Đảng; đấu tranh, ngăn chặn, đẩy lùi sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, "tự diễn biến", "tự chuyển hoá"; giữ vững định hướng chính trị, tư tưởng trong mọi hoạt động của tổ chức đảng và của cán bộ, đảng viên”…Từ những yêu cầu ấy chúng ta nhận thấy các hiện tượng “lệch chuẩn” tư tưởng đã, đang và sẽ là những thách thức nghiêm trọng đối với công tác chính trị, tư tưởng trong tình hình bối cảnh hiện nay. Vì vậy, báo chí phải là lực lượng chủ công, tiên phong, đi đầu trong việc nhận diện đúng và triển khai kịp thời, hiệu quả các giải pháp ứng phó, khắc chế các biểu hiện lệch lạc về nhận thức, “lệch chuẩn” về tư tưởng.

                                                                   TĐH