Trong bối cảnh công nghệ thông tin bùng nổ cùng với những biến đổi không ngừng của đời sống xã hội, vai trò của thư viện ngày nay không còn dừng lại ở chức năng lưu trữ sách như trước đây. Để tồn tại và phát triển, thư viện buộc phải chuyển mình mạnh mẽ, từ một kho tri thức tĩnh lặng trở thành trung tâm thông tin, văn hóa hiện đại, năng động và sáng tạo. Việc nâng cao chất lượng dịch vụ, đồng thời đa dạng hóa sản phẩm thông tin không còn là sự lựa chọn mang tính cải tiến, mà đã trở thành điều kiện sống còn của hệ thống thư viện trong kỷ nguyên mới. Trong bối cảnh đó, thời gian qua, Thư viện Nghệ An đã không ngừng nỗ lực đổi mới, triển khai nhiều hoạt động phong phú nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm và dịch vụ thông tin để đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của bạn đọc.

Đổi mới sản phẩm và dịch vụ thông tin

Ngày nay, dịch vụ thư viện đã không còn giới hạn trong việc cho mượn và trả sách truyền thống. Nhờ sự phát triển của công nghệ và sự thay đổi của nhu cầu xã hội, Thư viện Nghệ An đang cung cấp một hệ sinh thái dịch vụ đa dạng và phong phú.

Dịch vụ mượn - trả tài liệu: Vẫn là dịch vụ cốt lõi, nhưng được cải tiến với phần mềm quản trị EMiclib. Hàng năm, Thư viện thực hiện từ 650.000 - 750.000 lượt luân chuyển sách, báo, xe ô tô thư viện phục vụ lưu động từ 140 đến 150 điểm đến các trường học, luân chuyển sách về 200 điểm thư viện xã, phường, thị trấn trên địa bàn tỉnh.

Dịch vụ đọc tại chỗ: Không gian thư viện được thiết kế lại, không chỉ là nơi đọc sách yên tĩnh mà còn có khu vực học nhóm, phòng họp, và các không gian làm việc chung. Điều này tạo ra một môi trường mở, khuyến khích sự tương tác và hợp tác giữa người dùng. Hàng năm, Thư viện cấp mới từ 3.000 đến 4.000 thẻ bạn đọc, phục vụ 550.000 lượt bạn đọc.

Dịch vụ tra cứu và tìm kiếm thông tin: Ngoài các tủ mục lục truyền thống, Thư viện Nghê An cung cấp các công cụ tra cứu trực tuyến Opac, website cho phép người dùng tìm kiếm tài liệu theo nhiều tiêu chí khác nhau như tên sách, tác giả, chủ đề, hoặc từ khóa.

Tổ chức sự kiện và chương trình cộng đồng: Thư viện Nghệ An đã trở thành trung tâm văn hóa của địa phương bằng cách tổ chức các buổi tọa đàm, hội thảo, triển lãm sách, câu lạc bộ đọc sách; phối hợp với các trường học tổ chức các hoạt động trải nghiệm cho học sinh, hay các lớp học kỹ năng mềm. Những hoạt động này thu hút nhiều đối tượng tham gia và xây dựng cộng đồng gắn kết. Mỗi năm Thư viện tỉnh Nghệ An phối hợp các trường học trên địa bàn tổ chức 30 - 40 cuộc trải nghiệm với các hoạt động: nghe giới thiệu sách, kể chuyện theo sách, vẽ tranh, đố vui trí tuệ và các trò chơi dân gian bổ ích khác. Mỗi buổi trải nghiệm thu hút trên 300 học sinh tham gia.

Hàng năm, Thư viện tỉnh tổ chức các hoạt động hưởng ứng Ngày Sách & Văn hóa đọc Việt Nam tại các trường học trong tỉnh với các chuỗi hoạt động khác nhau: phục vụ đọc sách lưu động, triển lãm sách, tọa đàm giao lưu tác giả, tác phẩm…Các hình thức khác như trưng bày, triển lãm tài liệu, tuyên truyền…thường xuyên được Thư viện tỉnh chú trọng.

Các sản phẩm của Thư viện Nghệ An khá đa dạng: Cơ sở dữ liệu sách; Thư mục chuyên đề; Thư mục bài trích báo, tạp chí; Thư mục thông báo sách mới.

Hiện nay, Thư viện Nghệ An đã xây dựng được cơ sở dữ liệu (CSDL) sách với 159.000 biểu ghi. Trong đó, CSDL sách kho đọc có 77.666 bản, CSDL sách kho mượn có 132.560 bản, CSDL sách Ngoại văn có 1.445 bản, CSDL sách thiếu nhi có 83.555 bản, CSDL sách địa chí có 9483 bản, CSDL sách Hồ Chí Minh có 2500 bản.

Thư viện cũng đã biên soạn thư mục chuyên đề nhân các ngày lễ lớn, nhân kỷ niệm ngày sinh của những danh nhân văn hóa: Thư mục Hồ Chí Minh, Thư mục Phan Bội Châu….

Thư mục bài trích báo, tạp chí giới thiệu những bài báo, tạp chí viết về địa phương được trích trong các báo, tạp chí Trung ương. Hiện nay, thư mục này đang được lãnh đạo địa phương cũng như bạn đọc hết sức quan tâm.

Thư viện Nghệ An cập nhật, biên soạn thư mục thông báo sách mới hàng tháng, đáp ứng kịp thời nhu cầu tra cứu của bạn đọc.

Cơ sở dữ liệu của Thư viện tỉnh Nghệ An

Đẩy mạnh số hóa hoạt động thư viện

Trước yêu cầu của xã hội trong kỷ nguyên số, Thư viện Nghệ An đang từng bước đổi mới sản phẩm và dịch vụ dựa trên công nghệ số, để đưa sản phẩm đến gần bạn đọc.

Số hóa tài nguyên thông tin

Một trong những nỗ lực quan trọng của Thư viện tỉnh Nghệ An trong năm 2026 là bước đầu triển khai số hóa tài liệu, đặc biệt tài liệu địa chí; tài liệu quý hiếm, có giá trị lịch sử - văn hóa. Tính đến nay, đơn vị đã hoàn thành chuyển đổi số được 10.000 trang tư liệu gốc. Kết quả này không chỉ góp phần bảo tồn lâu dài nguồn di sản thông tin, mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho việc khai thác, sử dụng trong môi trường số; đồng thời đặt nền móng vững chắc để xây dựng kho tài nguyên số chuyên sâu phục vụ nhu cầu nghiên cứu, học tập tại địa phương.

Sản phẩm số hóa của Thư viện Nghệ An

Xây dựng cơ sở dữ liệu và sản phẩm thông tin điện tử

Thư viện đã chú trọng xây dựng thư mục điện tử; Cơ sở dữ liệu tra cứu trực tuyến (OPAC, websize); Các bộ sưu tập số chuyên đề. Các sản phẩm thông tin này giúp bạn đọc dễ dàng tiếp cận, tìm kiếm và khai thác tài liệu, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý, tổ chức nguồn lực thông tin của thư viện.

Đổi mới hoạt động tuyên truyền, quảng bá

Song song với đổi mới các hoạt động tại chỗ, Thư viện đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong công tác tuyên truyền, quảng bá. Đó là giới thiệu sách và tài nguyên thông tin trên website, mạng xã hội; tổ chức các hoạt động khuyến đọc kết hợp trực tiếp và trực tuyến; xây dựng hình ảnh thư viện hiện đại, thân thiện với người dùng. Cách tiếp cận này giúp Thư viện tiếp cận hiệu quả hơn với bạn đọc trẻ và cộng đồng trong bối cảnh truyền thông số phát triển mạnh mẽ.

Dịch vụ phục vụ cộng đồng gắn với công nghệ

Bên cạnh đẩy mạnh xây dụng tủ sách truyền thống, Thư viện tỉnh Nghệ An tiếp tục phát huy vai trò phục vụ cộng đồng thông qua hoạt động thư viện lưu động; hỗ trợ tiếp cận tài nguyên thông tin số cho người dân vùng sâu, vùng xa. Sự kết hợp giữa mô hình phục vụ truyền thống và công nghệ số góp phần thu hẹp khoảng cách tiếp cận thông tin.

Đổi mới công nghệ trong quản lý và tổ chức hoạt động

Thư viện đã tích hợp phần mềm quản trị mới (đổi từ phần mềm Elib sang phần mềm EMICLIB), từng bước số hóa quy trình nghiệp vụ như: biên mục, lưu thông tài liệu; thống kê, báo cáo; quản lý bạn đọc…; Phát hành Thẻ thư viện thông minh (sử dụng mã QR hoặc tích hợp thẻ căn cước công dân gắn chip) để đơn giản hóa thủ tục mượn - trả; Triển khai dịch vụ cung cấp thông tin theo yêu cầu: Sử dụng email, mạng xã hội (Zalo, Facebook) để hỗ trợ bạn đọc tra cứu tài liệu chuyên sâu mà không cần đến thư viện. Việc ứng dụng công nghệ giúp nâng cao hiệu quả quản lý, giảm bớt thao tác thủ công và tăng tính chính xác trong hoạt động thư viện.

Đầu tư hạ tầng kỹ thuật và liên thông dữ liệu

Thư viện Nghệ An đã đổi mới phần mềm quản trị thư viện, đầu tư hệ thống máy tính, máy tra cứu hiện đại; kết nối dữ liệu với Thư viện Quốc gia và hệ thống thư viện công cộng trên toàn quốc, tạo ra một mạng lưới tri thức dùng chung rộng khắp.

Hiệu quả và định hướng hoạt động trong thời gian tới

Với những nỗ lực trong đổi mới, hoạt động của Thư viện tỉnh Nghệ An đã được rút ngắn về thời gian, hiệu quả cao và đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của bạn đọc. Bạn Nguyễn Tiến Dũng (Khoa Luật - Đại học Vinh) chia sẻ: "Trước đây mình ngại đến thư viện vì mất thời gian tra cứu tài liệu. Giờ đây, nhờ hệ thống OPAC và ứng dụng trên điện thoại, không cần đến thư viện mình vẫn có thể kiểm tra xem cuốn sách mình cần còn trên giá hay không. Việc mượn sách cũng nhanh gọn chỉ trong 'một nốt nhạc' nhờ mã QR”. Còn bác Bác Hùng (cán bộ hưu trí) thì phấn khởi khoe:  Thư viện bây giờ không chỉ có sách mà còn có không gian số hiện đại, nhân viên Thư viện hướng dẫn rất nhiệt tình giúp những người cao tuổi như chúng tôi dễ dàng tiếp cận với báo điện tử và tin tức thời sự".

Trong giai đoạn tới, thực hiện lộ trình chuyển đổi số của ngành, Thư viện tỉnh Nghệ An tập trung chuyển dịch từ mô hình "phục vụ tại chỗ" sang mô hình "phục vụ đa nền tảng". Thư viện sẽ không dừng lại ở việc mua bản quyền sách điện tử mà hướng tới tự tạo lập nội dung; Số hóa sâu tài liệu quý hiếm để tạo ra các bộ sưu tập số độc bản; phát triển các tệp âm thanh (Audiobook), video bài giảng và tài liệu tương tác 3D để thu hút độc giả trẻ; tiếp tục hoàn thiện hạ tầng để liên thông dữ liệu với Thư viện Quốc gia và hệ thống thư viện đại học, giúp bạn đọc Nghệ An tiếp cận kho tri thức toàn cầu; triển khai các trạm mượn trả sách tự động ngoài trời (Book Kiosk) để phục vụ người dân ngay cả khi thư viện đóng cửa; sử dụng trí tuệ nhân tạo để phân tích thói quen đọc, từ đó tự động gợi ý (Recommend) sách và tài liệu phù hợp cho từng cá nhân qua ứng dụng di động; nâng cấp xe thư viện lưu động hiện có thành các điểm truy cập số cộng đồng, mang tri thức đến các vùng sâu, vùng xa của tỉnh.

Đổi mới sản phẩm và dịch vụ thông tin tại Thư viện tỉnh Nghệ An mở ra không gian tri thức không giới hạn cho bạn đọc. Bằng cách lấy người dùng làm trung tâm, mang nguồn học liệu quý giá đến gần hơn với mọi tầng lớp nhân dân. Đây là bước đi chiến lược nhằm khẳng định vai trò của Thư viện trong việc nâng cao dân trí và thúc đẩy phong trào học tập suốt đời tại địa phương. Sự đổi mới này cũng chính là nền tảng vững chắc để bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa cốt lõi của vùng đất học xứ Nghệ trong dòng chảy hội nhập. Với quyết tâm và lộ trình đúng đắn, Thư viện tỉnh Nghệ An tin tưởng sẽ trở thành một trung tâm thông tin hiện đại, góp phần quan trọng vào sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh nhà trong kỷ nguyên số./.