Phiên họp thứ 50 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội (khai mạc ngày 08/10/2025) bàn về nhiều nội dung, trong đó có dự án Luật Báo chí (sửa đổi), Ảnh: TTXVN.

Từ ngày 01/7/2026, Luật Báo chí năm 2025 và nhiều Nghị định, Thông tư trong lĩnh vực Báo chí có hiệu lực, tạo hành lang pháp lý đồng bộ, thống nhất đối với hoạt động báo chí trong giai đoạn mới. Đối với công tác quản lý văn phòng đại diện, cơ quan thường trú và phóng viên thường trú, các quy định mới không chỉ kế thừa những nội dung còn phù hợp mà còn tinh gọn những thủ tục không cần thiết, đồng thời bổ sung các quy định theo hướng minh bạch hơn, chặt chẽ hơn, tạo điều kiện để hoạt động báo chí diễn ra chuyên nghiệp, đúng pháp luật, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số và nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước…

 Hướng tới hoạt động báo chí chuyên nghiệp, minh bạch và đúng pháp luật

Ngày 03/6/2026, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã ban hành Thông tư số 13/2026/TT-BVHTTDL quy định về điều kiện, hoạt động, hồ sơ thông báo thành lập cơ quan thường trú, văn phòng đại diện, cử phóng viên thường trú và mẫu giấy giới thiệu khi hoạt động nghiệp vụ báo chí. Thông tư gồm 9 điều và có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2026. Thông tư đã quy định cụ thể hơn về điều kiện thành lập cơ quan thường trú, văn phòng đại diện và việc cử phóng viên thường trú, đồng thời bỏ các điều kiện không cần thiết, tạo điều kiện cho cơ quan báo chí, phóng viên khi hoạt động trên địa bàn. Tuy nhiên, Thông tư cũng bổ sung những điều khoản cụ thể hơn để tăng cường vai trò quản lý nhà nước tại địa phương.

Đối với văn phòng đại diện, ngoài các điều kiện về trụ sở làm việc, về tiêu chuẩn của Trưởng văn phòng, Thông tư số 13/2026/TT-BVHTTDL còn yêu cầu, mỗi văn phòng phải có ít nhất 02 người được cấp thẻ nhà báo và phải hoạt động thường xuyên tại tỉnh, thành phố nơi đặt văn phòng đại diện. Điều này, xuất phát từ thực tiễn triển khai thi hành Luật Báo chí năm 20216, trong đó không quy định rõ mô hình hoạt động, cơ cấu tổ chức, nhân sự của văn phòng đại diện. Nhiều cơ quan báo chí không đủ nhân sự để thành lập văn phòng đại diện do đó đã cử Trưởng văn phòng đại diện có thẻ nhà báo nhưng công tác ở nơi khác đứng tên trong hồ sơ thành lập văn phòng đại diện, đồng thời bổ nhiệm chức danh Phó Trưởng văn phòng phụ trách để hợp thức hồ sơ theo quy định. Chính vì vậy có trường hợp trưởng văn phòng đại diện không hoạt động trên địa bàn, không thường trú tại nơi đặt văn phòng đại diện gây khó khăn, chồng chéo cho công tác quản lý báo chí tại địa phương.

Ngoài ra, tại điều 21, Luật Báo chí năm 2025 cũng quy định rõ “Văn phòng đại diện trong nước của cơ quan báo chí không có tư cách pháp nhân, nhân sự tại văn phòng đại diện do cơ quan báo chí tuyển dụng, ký hợp đồng, điều động”, điều này thể hiện rõ trách nhiệm, quyền hạn của văn phòng đại diện trong việc thực hiện các hồ sơ thanh quyết toán (tuyên truyền, phát hành…) và việc cử nhân sự của văn phòng. Trước đây, khi chưa có quy định này, rất nhiều văn phòng đại diện trên cơ sở văn bản quy định về nhiệm vụ, quyền hạn, trách nhiệm của văn phòng đại diện, trưởng văn phòng đã thực hiện ký kết hợp đồng, thậm chí tuyển dụng phóng viên... gây ra tình trạng lộn xộn, vượt thẩm quyền của cơ quan báo chí.

Đặc biệt, Thông tư số 13/2026/TT-BVHTTDL đã bổ sung một điều khoản về việc tham gia giao ban báo chí định kỳ do Ban Tuyên giáo và Dân vận tỉnh ủy, thành ủy tổ chức. Trong đó nêu rõ “Người đứng đầu cơ quan thường trú, người đứng đầu văn phòng đại diện, phóng viên thường trú tham gia giao ban báo chí định kỳ do Ban Tuyên giáo và Dân vận tỉnh ủy, thành ủy tổ chức để tiếp nhận thông tin phục vụ công tác tuyên truyền tại địa phương, trừ trường hợp bất khả kháng; không vắng mặt quá một phần hai số buổi giao ban báo chí trong năm do Ban Tuyên giáo và Dân vận tỉnh ủy, thành ủy tổ chức”. Trưởng văn phòng đại diện có thể ủy quyền cho phóng viên của văn phòng dự thay tuy nhiên việc ủy quyền được thực hiện bằng văn bản và trong từng trường hợp cụ thể. Có thể nói, lần đầu tiên việc thực hiện Quy chế giao ban báo chí được đưa vào Thông tư như một chế tài, điều kiện để các văn phòng đại diện và phóng viên thường trú hoạt động ổn định trên địa bàn.

Thông tư số 13/2026/TT-BVHTTDL cũng đã bỏ bớt các yêu cầu, điều kiện khi thành lập văn phòng đại diện và cử phóng viên thường trú, trong có những điều kiện như Bản sao giấy phép hoạt động báo chí, sơ yếu lý lịch của Trưởng văn phòng đại diện và của phóng viên thường trú… Hiện nay, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã xây dựng và chuẩn hóa dữ liệu về giấy phép hoạt động báo chí, do đó địa phương dễ dàng khai thác và sử dụng, không cần cơ quan báo chí phải cung cấp. Ngoài ra, cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư cũng đã cơ bản hoàn chỉnh, việc yêu cầu công dân, nhà báo cung cấp sơ yếu lý lịch bản giấy là không cần thiết.

Quy định về cử phóng viên thường trú không có nhiều thay đổi về hồ sơ, thủ tục, tuy nhiên một điểm mới rất chặt chẽ đó là, trường hợp cơ quan báo chí chưa có văn phòng đại diện thì được cử không quá 03 phóng viên thường trú hoạt động độc lập tại tỉnh, thành phố. Điều này khắc phục tồn tại, hạn chế kéo dài trước đây, cơ quan báo chí chỉ cử 01 phóng viên thường trú nhưng lại kèm theo danh sách rất nhiều phóng viên hoạt động tại địa phương.

Một điểm mới khác là Thông tư số 13 đã quy định mẫu giấy giới thiệu thống nhất do cơ quan báo chí cấp, bảo đảm đầy đủ thông tin về người được cử, nội dung, phạm vi và thời gian tác nghiệp. Việc thống nhất mẫu giấy giới thiệu không chỉ tạo thuận lợi cho cơ quan, tổ chức trong việc xác minh tư cách tác nghiệp của phóng viên mà còn hạn chế tình trạng sử dụng giấy giới thiệu không đúng quy định hoặc lợi dụng danh nghĩa báo chí để hoạt động trái pháp luật.

Tăng cường vai trò quản lý báo chí tại địa phương

          Trên địa bàn tỉnh Nghệ An hiện có 77 cơ quan báo chí (giảm 10 cơ quan so với năm 2025) gồm: 02 cơ quan báo chí địa phương, 31 văn phòng đại diện và 42 phóng viên thường trú, 02 cơ quan báo chí của cơ quan Trung ương có trụ sở trên địa bàn với hơn 300 phóng viên, nhà báo hoạt động. Thực hiện chủ trương sắp xếp bộ máy, nhiều cơ quan báo chí đã thực hiện việc sáp nhập, thay đổi cơ quan chủ quản như: Báo Nghệ An và Đài PTTH Nghệ An sáp nhập thành Báo và PTTH Nghệ An; Báo Giao thông sáp nhập về Báo Xây dựng thành Báo Xây dựng; Đài Truyền hình KTS VTC sáp nhập về Đài Tiếng nói Việt Nam; Báo Tài nguyên và Môi trường sáp nhập về Báo Nông nghiệp Việt Nam thành Báo Nông nghiệp và Môi trường… Do đó, các văn phòng đại diện và phóng viên thường trú tại Nghệ An cũng đã thực hiện sáp nhập, tinh gọn các văn phòng đại diện, phù hợp với quy mô của cơ quan báo chí. Về cơ bản, các Văn phòng đại diện, Phóng viên thường trú hoạt động theo đúng quy định của pháp luật; phối hợp có hiệu quả với các cơ quan, đơn vị, địa phương trong công tác tuyên truyền.

            Để triển khai Luật Báo chí và các văn bản liên quan, công tác quản lý văn phòng đại diện và phóng viên thường trú trên địa bàn tỉnh Nghệ An cần tiếp tục được đổi mới, phù hợp với tình hình thực tiễn.  Trước hết, cần tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến các quy định mới đến các cơ quan báo chí, văn phòng đại diện, phóng viên thường trú cũng như các sở, ban, ngành, địa phương nhằm nâng cao nhận thức, trách nhiệm trong quá trình phối hợp cung cấp thông tin và hoạt động nghiệp vụ báo chí. Tiếp tục thường xuyên rà soát, cập nhật đầy đủ thông tin về văn phòng đại diện, cơ quan thường trú và phóng viên thường trú hoạt động trên địa bàn; bổ sung thông tin về văn phòng đại diện và phóng viên thường trú trong cở  sở dữ liệu dùng chung của ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Đồng thời, tăng cường trao đổi thông tin với các cơ quan báo chí để kịp thời nắm bắt tình hình hoạt động, hướng dẫn tháo gỡ khó khăn và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm quy định của pháp luật, nhất là các hành vi lợi dụng danh nghĩa báo chí để sách nhiễu, gây phiền hà cho cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và người dân.

            Ngày 01/4/2026, Sở VHTTDL đã ban hành Kế hoạch số 1222/KH-SVHTTDL về triển khai thi hành Luật Báo chí trên địa bàn tỉnh Nghệ An. Tiếp đó, ngày 23/7, Sở đã ban hành Công văn số 3308/SVHTTDL-TTBCXB  về việc rà soát hồ sơ của Cơ quan thường trú, Văn phòng đại diện và PVTT tại Nghệ An. Trong đó, đề nghị các cơ quan báo chí rà soát lại các điều kiện hoạt động của cơ quan thường trú, văn phòng đại diện và phóng viên thường trú tại Nghệ An để bổ sung hồ sơ đảm bảo theo quy định tại Thông tư 13/2026/TT-BVHTTDL; Tham mưu UBND tỉnh sửa đổi, bổ sung các văn bản liên quan đến hoạt động báo chí để đảm bảo phù hợp với các quy định của Luật báo chí 2025; Xây dựng tài liệu tuyên truyền phổ biến Luật báo chí năm 2025 và các văn bản hướng dẫn thi hành; Tổ chức hội nghị phổ biến, quán triệt nội dung Luật và các văn bản hướng dẫn thi hành Luật; Tập huấn kỹ năng phát ngôn và cung cấp thông tin cho báo chí cho người phát ngôn và lực lượng tham mưu của các cơ quan hành chính nhà nước trong tỉnh; Tổ chức kiểm tra, giám sát, đôn đốc, theo dõi tình hình tổ chức thi hành Luật và các văn bản quy phạm pháp luật quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành…

            Bên cạnh đó, Sở VHTTDL tiếp tục duy trì cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý báo chí với Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy, Công an tỉnh, các sở, ngành và chính quyền địa phương trong công tác quản lý, cung cấp thông tin và xử lý các vấn đề phát sinh liên quan đến hoạt động báo chí. Trong bối cảnh chuyển đổi số và yêu cầu ngày càng cao đối với hoạt động báo chí, việc nâng cao hiệu quả quản lý văn phòng đại diện và phóng viên thường trú không chỉ góp phần bảo đảm môi trường tác nghiệp minh bạch, đúng pháp luật mà còn tạo điều kiện để các cơ quan báo chí phát huy vai trò là cầu nối thông tin giữa Đảng, chính quyền và Nhân dân, đồng hành cùng tỉnh Nghệ An trong công tác tuyên truyền, quảng bá hình ảnh, thu hút đầu tư và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội./.