Hạ tầng đô thị vùng Vinh, Nghệ An

Trong lịch sử cách mạng Việt Nam, Lời kêu gọi Toàn quốc kháng chiến (19/12/1946) và Lời kêu gọi đồng bào và chiến sĩ cả nước (17/7/1966) của Chủ tịch Hồ Chí Minh là những văn kiện có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, thể hiện sâu sắc tư tưởng độc lập, tự do và tinh thần tự lực, tự cường của dân tộc. Trải qua thời gian, giá trị của hai lời kêu gọi không chỉ soi sáng con đường đấu tranh giải phóng dân tộc mà còn tiếp tục định hướng cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong giai đoạn mới.

Là quê hương Chủ tịch Hồ Chí Minh, Nghệ An luôn kế thừa và phát huy tinh thần tự lực, tự cường của Người, xem đó là động lực quan trọng để khơi dậy sức mạnh nội sinh, tự tin vươn lên phát triển bền vững.

1. Tinh thần Lời kêu gọi Toàn quốc kháng chiến và sự phát huy ở Nghệ An trong kháng chiến chống Pháp

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời trong bối cảnh vô cùng khó khăn: thù trong, giặc ngoài, kinh tế kiệt quệ, nạn đói, nạn dốt và sự hiện diện của nhiều lực lượng ngoại bang khiến nền độc lập non trẻ đứng trước nguy cơ “ngàn cân treo sợi tóc”. Trước tình hình đó, Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã thực hiện đường lối đối ngoại mềm dẻo, nhân nhượng có nguyên tắc nhằm tránh xung đột, tranh thủ thời gian củng cố lực lượng. Tuy nhiên, thực dân Pháp liên tiếp phá vỡ các cam kết (Hiệp định Sơ bộ 6-3-1946, Tạm ước 14-9-1946), quyết tâm tái xâm lược nước ta, khiến mọi nỗ lực hòa bình không còn ý nghĩa. Vì vậy, đêm 19-12-1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh ra Lời kêu gọi Toàn quốc kháng chiến, khẳng định dứt khoát ý chí bảo vệ độc lập dân tộc và xác lập đường lối kháng chiến: toàn dân, toàn diện, lâu dài, dựa vào sức mình là chính. Đồng thời, Người kêu gọi toàn thể Nhân dân, không phân biệt già trẻ, gái trai, tôn giáo, đảng phái, đoàn kết đứng lên chiến đấu với tinh thần “thà hy sinh tất cả, chứ nhất định không chịu mất nước, không chịu làm nô lệ” [1].

Hưởng ứng lời kêu gọi của Bác, quân và dân Nghệ An nhanh chóng bước vào kháng chiến với tinh thần quyết tâm cao, huy động sức mạnh toàn dân tham gia chiến đấu, sản xuất và bảo vệ hậu phương. Truyền thống yêu nước, tinh thần bất khuất và ý chí tự lực, tự cường được khơi dậy mạnh mẽ. Nghệ An vừa chiến đấu, vừa xây dựng lực lượng, củng cố hậu phương, đẩy mạnh sản xuất và tích cực chi viện cho tiền tuyến, góp phần quan trọng vào thắng lợi của cuộc kháng chiến. Giai đoạn 1951-1954, Nghệ An khẳng định vai trò hậu phương chiến lược quan trọng của cả nước. Tháng 7/1951, tỉnh phối hợp với Hà Tĩnh vận chuyển 1.000 tấn gạo vào Bình - Trị - Thiên; năm 1952 huy động khoảng 35.000 dân công mở đường, bảo đảm hậu cần cho chiến dịch Tây Bắc. Trong chiến cục Đông Xuân 1953-1954, Nghệ An vừa sản xuất, chiến đấu bảo vệ địa bàn, vừa chi viện hiệu quả cho các chiến trường: huy động 12.000 dân công vận chuyển 700 tấn gạo phục vụ Chiến dịch Thượng Lào; khoảng 20.000 dân công, 1.500 xe thồ vận chuyển 4.600 tấn gạo cho Chiến dịch Trung Lào. Đầu năm 1954, lực lượng bộ đội địa phương phát triển lên 1.824 cán bộ, chiến sĩ. Riêng Chiến dịch Điện Biên Phủ, Nghệ An đã huy động trên 155.000 lượt dân công, trong đó hơn 30.000 lượt phục vụ trực tiếp chiến trường, cùng hàng nghìn xe đạp thồ và phương tiện vận tải; lực lượng thanh niên xung phong trực tiếp bảo đảm giao thông, san lấp hố bom, giữ vững mạch máu vận tải trong điều kiện chiến sự ác liệt.

Đội dân công hoả tuyến huyện Quỳnh Lưu. Ảnh tư liệu

Những đóng góp to lớn đó đã góp phần quan trọng vào thắng lợi của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, khẳng định vị trí của Nghệ An là một hậu phương vững chắc, giàu truyền thống cách mạng và ý chí tự lực, tự cường.

2. Phát huy tinh thần Lời kêu gọi đồng bào và chiến sĩ cả nước trong kháng chiến chống Mỹ

Sau thắng lợi năm 1954, cách mạng Việt Nam bước vào thời kỳ mới với hai nhiệm vụ chiến lược: miền Bắc xây dựng chủ nghĩa xã hội, miền Nam tiếp tục đấu tranh giải phóng. Trong khi miền Bắc từng bước ổn định, trở thành hậu phương lớn của cả nước, thì ở miền Nam, đế quốc Mỹ thay thế thực dân Pháp, dựng chính quyền tay sai và triển khai các chiến lược chiến tranh nhằm chia cắt lâu dài đất nước. Đến đầu những năm 1960, trước sự phát triển mạnh mẽ của phong trào cách mạng miền Nam, chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” của Mỹ bị phá sản. Mỹ chuyển sang chiến lược “Chiến tranh cục bộ”, trực tiếp đưa quân viễn chinh vào miền Nam, đồng thời mở rộng chiến tranh phá hoại ra miền Bắc sau sự kiện Vịnh Bắc Bộ (1964), nhằm triệt phá hậu phương và ngăn chặn sự chi viện cho tiền tuyến. Tình hình đó đặt cách mạng Việt Nam trước thử thách cực kỳ ác liệt, đòi hỏi phải củng cố ý chí, thống nhất nhận thức và xác lập quyết tâm chiến đấu của toàn dân tộc. Trước yêu cầu lịch sử cấp bách, ngày 17/7/1966, Chủ tịch Hồ Chí Minh ra Lời kêu gọi đồng bào và chiến sĩ cả nước, khẳng định chân lý: “Không có gì quý hơn độc lập, tự do”. Đây không chỉ là lời hiệu triệu thiêng liêng mà còn là sự tổng kết sâu sắc con đường cách mạng Việt Nam, xác định rõ mục tiêu tối thượng, củng cố niềm tin chiến thắng và định hướng phương thức đấu tranh của toàn dân tộc trong cuộc đối đầu với một siêu cường quân sự.

Hưởng ứng Lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Nghệ An - quê hương của Người - đã phát huy cao độ truyền thống yêu nước, tinh thần cách mạng bất khuất và chủ nghĩa anh hùng thời đại Hồ Chí Minh, nhanh chóng chuyển toàn bộ hoạt động sang thời chiến, huy động sức mạnh của cả hệ thống chính trị và toàn dân tham gia kháng chiến. Với vị trí chiến lược đặc biệt, vừa là hậu phương vững chắc, vừa là tuyến đầu trong thế trận phòng không của Quân khu 4, Nghệ An trở thành một trong những địa bàn trọng điểm, giữ vai trò trung chuyển chiến lược, bảo đảm mạch máu giao thông thông suốt, chi viện kịp thời cho chiến trường miền Nam.

Trong khói lửa chiến tranh ác liệt, quân và dân Nghệ An đã kiên cường bám đất, bám làng, biến thử thách thành động lực hành động, giữ vững các tuyến giao thông huyết mạch của Tổ quốc. Phong trào thi đua yêu nước lan tỏa sâu rộng, tạo thành cao trào hành động cách mạng trên tất cả các lĩnh vực với nhiều mô hình tiêu biểu như: “Sóng Duyên Hải”, “Gió Đại Phong”, “Cờ Ba Nhất”, “Ba sẵn sàng”, “Ba đảm đang”, “Tay búa tay súng”, “Xe chưa qua, nhà không tiếc”… trở thành nguồn động lực tinh thần to lớn, huy động toàn dân tham gia kháng chiến.

Với vai trò trung chuyển chiến lược, Nghệ An trở thành đầu mối quan trọng trong hệ thống giao thông vận tải chi viện cho miền Nam, hội tụ các tuyến huyết mạch như đường sắt Thống Nhất, đường Hồ Chí Minh, quốc lộ 1A, quốc lộ 7, quốc lộ 15A, cầu Bến Thủy. Các bến cảng, kho tàng, trạm trung chuyển được xây dựng khẩn trương; hệ thống hầm hào, trận địa phòng không được bố trí hợp lý, tạo thế trận phòng thủ liên hoàn, bảo vệ an toàn hành lang vận tải chiến lược.

Lực lượng vũ trang Nghệ An hướng dẫn cho xe qua phà Bến Thủy

Trong hai cuộc chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ, Nghệ An vừa chiến đấu ngoan cường, vừa tổ chức vận tải với quy mô lớn: huy động 38.367.834 ngày công, vận chuyển 7.310.000 tấn hàng hóa; xây dựng 11.622 km hào giao thông, 1.097.008 hầm chữ A, 2.305.555 hố cá nhân, 3.346 hầm cất giấu thuyền, 533 âu dấu xe, 193.335 hầm công sự, kho tàng và 106.364 nhà hầm, nhà âm đắp lũy. Riêng trong giai đoạn 1965-1972 - thời kỳ khốc liệt nhất của chiến tranh phá hoại, Nghệ An đã huy động 139.570 người trực tiếp tham gia chiến đấu và phục vụ chiến đấu, trong đó có hơn 103.000 bộ đội chủ lực và địa phương, hơn 11.500 thanh niên xung phong, gần 25.000 dân công hỏa tuyến ngày đêm cõng gạo, chuyển đạn. Từ hậu phương, Nghệ An tiếp tục giữ vai trò trung tâm trung chuyển lớn, bảo đảm thông suốt mạch máu giao thông, chi viện kịp thời sức người, sức của cho tiền tuyến, thể hiện rõ sức mạnh bền bỉ và tinh thần “tất cả vì miền Nam ruột thịt”.

Mặc dù là trọng điểm đánh phá của không quân và hải quân Mỹ, sản xuất nông nghiệp của Nghệ An vẫn được duy trì ổn định và phát triển. Trong điều kiện chiến tranh khốc liệt, tỉnh vẫn chi viện cho miền Nam hơn 6 triệu tấn lương thực, 300 tấn thực phẩm; riêng năm 1972 có tới 6 huyện đạt năng suất 5 tấn/ha - một thành tựu nổi bật, thể hiện tinh thần vượt khó và năng lực tổ chức sản xuất của nhân dân.

Không chỉ là hậu phương lớn, Nghệ An còn là chiến địa ác liệt. Trong hai cuộc chiến tranh phá hoại, quân và dân Nghệ An đã bắn rơi 553 máy bay (trong đó có 12 B52 và 1 F111), xếp thứ hai toàn miền Bắc; bắn cháy, bắn chìm 36 tàu chiến và tàu biệt kích. Những chiến công đó là minh chứng rõ nét cho ý chí kiên cường, góp phần làm thất bại chiến lược chiến tranh của đế quốc Mỹ. Nhiều địa danh đã trở thành biểu tượng của chủ nghĩa anh hùng cách mạng như Bến Thủy, Truông Bồn, Cầu Cấm, Hoàng Mai. Đặc biệt, Truông Bồn - “tọa độ lửa” - nơi hàng vạn quả bom trút xuống nhưng mạch máu giao thông vẫn được giữ vững, nơi 13 chiến sĩ thanh niên xung phong anh dũng hy sinh, trở thành biểu tượng bất tử của tuổi trẻ Việt Nam. Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, hơn 45.000 người con ưu tú của Nghệ An đã hy sinh, hàng vạn gia đình chịu nhiều mất mát, đau thương. Những hy sinh to lớn đó đã góp phần quan trọng vào Đại thắng mùa Xuân năm 1975 - thắng lợi vĩ đại của dân tộc Việt Nam trong thế kỷ XX.

Đơn vị 208 - một trong những đơn vị tham gia chiến đấu trong ngày 5/8/1964 tại TP Vinh, và cũng là đơn vị bắn rơi máy bay thứ 100 của đế quốc Mỹ.

3. Kế thừa giá trị truyền thống và khát vọng đổi mới

Sau ngày đất nước thống nhất, Nghệ An cùng cả nước bước vào công cuộc tái thiết trong nhiều khó khăn, thiếu thốn. Phát huy truyền thống cách mạng và tinh thần tự lực, tự cường, Đảng bộ và Nhân dân trong tỉnh từng bước khôi phục sản xuất, ổn định đời sống, tạo nền tảng cho phát triển lâu dài. Từ một tỉnh thuần nông thường xuyên thiếu lương thực, Nghệ An đã hình thành nhiều vùng sản xuất hàng hóa tập trung, từng bước tham gia chuỗi giá trị xuất khẩu, tạo tiền đề cho công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế.

Nghệ An đứng thứ 4/34 tỉnh, thành phố về tốc độ tăng trưởng Chỉ số sản xuất công nghiệp trong 8 tháng 2025. Nguồn: Cục Thống kê Việt Nam. Đồ họa: Thành Duy

Những năm gần đây, Nghệ An có bước phát triển mạnh mẽ trên nhiều lĩnh vực. Giai đoạn 2021-2025, GRDP tăng bình quân khoảng 7,45%/năm, quy mô nền kinh tế tăng khoảng 1,7 lần so với năm 2020; cơ cấu kinh tế chuyển dịch tích cực theo hướng tăng nhanh tỷ trọng công nghiệp và dịch vụ. Năm 2025, GRDP tăng 8,44%, xếp thứ 3 khu vực Bắc Trung Bộ và thứ 13 cả nước; kim ngạch xuất khẩu ước đạt 4,5 tỷ USD, tăng gần 3 lần so với năm 2020. Đặc biệt, chỉ trong 4 tháng đầu năm 2026, Nghệ An thu hút hơn 2,2 tỷ USD vốn FDI, đứng thứ 2 toàn quốc, tiếp tục khẳng định vị thế là điểm sáng về thu hút đầu tư và phát triển kinh tế.

Cùng với tăng trưởng kinh tế, Nghệ An đẩy mạnh phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; tập trung xây dựng văn hóa và con người trở thành nguồn lực nội sinh cho phát triển bền vững. Hệ thống hạ tầng, các khu kinh tế, khu công nghiệp được đầu tư đồng bộ; môi trường đầu tư, cải cách hành chính tiếp tục được cải thiện, tạo động lực mới cho phát triển và hội nhập.

Bước vào nhiệm kỳ 2025-2030, Nghệ An xác định đổi mới mạnh mẽ tư duy phát triển, chuyển sang mô hình tăng trưởng hiện đại, hiệu quả và bền vững hơn. Theo đó, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là động lực chủ yếu; văn hóa và con người Nghệ An là nền tảng, nguồn lực nội sinh cho phát triển lâu dài. Tỉnh định hướng phát triển theo chiều sâu, lấy chất lượng, hiệu quả và giá trị gia tăng làm thước đo chủ yếu; thúc đẩy kinh tế số, kinh tế xanh, công nghiệp công nghệ cao và dịch vụ chất lượng cao. Nghệ An phấn đấu tốc độ tăng trưởng GRDP bình quân giai đoạn 2026-2030 đạt khoảng 12%/năm, GRDP bình quân đầu người đạt khoảng 165-190 triệu đồng vào năm 2030. Nghệ An tập trung tạo đột phá ở vùng phía Đông về công nghiệp, đô thị, dịch vụ; phát triển bền vững vùng phía Tây gắn với bảo vệ tài nguyên, môi trường và giữ gìn bản sắc văn hóa. Tỉnh tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư, phát triển doanh nghiệp, đẩy mạnh khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo; phấn đấu đến năm 2030 có khoảng 30-32 nghìn doanh nghiệp hoạt động. Cùng với phát triển kinh tế, tỉnh chú trọng phát triển văn hóa, xã hội, nâng cao đời sống Nhân dân, giữ vững quốc phòng - an ninh và mở rộng hợp tác quốc tế. Phát huy truyền thống quê hương Chủ tịch Hồ Chí Minh, Nghệ An đang khơi dậy mạnh mẽ ý chí tự lực, tự cường và khát vọng vươn lên, phấn đấu đến năm 2030 trở thành tỉnh khá của cả nước, là cực tăng trưởng quan trọng của khu vực Bắc Trung Bộ; đến năm 2045 trở thành tỉnh phát triển nhanh, bền vững và toàn diện./.