Văn hóa được coi là một trụ cột bình đẳng với kinh tế và chính trị trong chính sách đối ngoại của Việt Nam. Tuy nhiên, phải đến những năm gần đây, tác động của ngoại giao văn hóa mới được nhìn thấy mạnh mẽ nhờ những giá trị nội sinh và công tác tuyên truyền bài bản liên ngành ngoại giao và văn hóa.

Cách đây không lâu, Mỹ đổi tên Bộ Quốc phòng thành Bộ Chiến tranh như trong thời Thế chiến II; các chính khách Trung Quốc và Nhật Bản công kích nhau bằng những ngôn từ đầy kích động; ngay như một khu vực tương đối ổn định và hòa bình như ASEAN cũng chứng kiến xung đột vũ trang nơi biên giới 2 quốc gia láng giềng Thái Lan, Campuchia; và xung đột Nga - Ukraine đang chuẩn bị bước sang năm thứ 4. Các vấn đề toàn cầu như biến đổi khí hậu, di cư, khủng hoảng kinh tế, xã hội dường như cũng bị đẩy đến cực điểm. Trong tình hình đó, Việt Nam tiếp tục kiên định đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa; thể hiện rõ vai trò là bạn bè tin cậy và thành viên có trách nhiệm của cộng đồng quốc tế, sẵn sàng đóng góp vào những giải pháp chung cho nhân loại.

Bám sát Chiến lược Ngoại giao Văn hóa đến năm 2030 do Chính phủ phê duyệt theo Quyết định số 2013/QĐ-TTg, văn hóa tiếp tục được nâng tầm, trở thành trụ cột quan trọng trong hoạt động đối ngoại nhằm quảng bá hình ảnh quốc gia, xây dựng lòng tin, thúc đẩy hiểu biết lẫn nhau, tăng cường kết nối Nhân dân và hỗ trợ ổn định chính trị, xã hội; đóng góp thiết thực cho an ninh, phát triển và nâng tầm vị thế quốc tế của Việt Nam.

Năm qua, chúng ta đã ghi dấu mạnh mẽ tại các diễn đàn toàn cầu, sự kiện quốc tế quy mô lớn, các chương trình bảo tồn và phát huy di sản, cũng như các hoạt động thúc đẩy công nghiệp văn hóa/ công nghiệp sáng tạo. Dưới đây các hoạt động, sự kiện ngoại giao văn hóa tiêu biểu của Việt Nam trong năm 2025 mà tác giả bài viết lựa chọn trên tiêu chí về sự lan tỏa, tính ổn định, bền vững và tiềm năng thúc đẩy hợp tác quốc tế.

Hai đại lễ quốc gia - A50 và A80

A50: Kỷ niệm 50 năm Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, 30/4/2025 tại TP. Hồ Chí Minh

A80: Kỷ niệm 80 năm Cách mạng Tháng Tám thành công và Quốc khánh, 2/9/2025 tại Thủ đô Hà Nội

A50 và A80 không chỉ đơn thuần là lễ kỷ niệm lịch sử. Đây là những sự kiện văn hóa tầm quốc tế, là cơ hội quảng bá hình ảnh Việt Nam, kích cầu du lịch, và thu hút đầu tư. Hình ảnh các đoàn diễu binh mạnh mẽ, diễu hành trong lòng Nhân dân, cùng cờ hoa và những tràng pháo tay rộn ràng, đã lan tỏa trên mạng xã hội và các đầu báo quốc tế, tạo dựng hình ảnh một Việt Nam hòa bình, đoàn kết, thống nhất, vững vàng, không gì chia rẽ được.

Đoàn xe tang thiết giáp tham gia lễ diễu binh diễu hành kỷ niệm 80 năm Cách mạng Tháng Tám thành công và Quốc khánh, 02/9/2025 tại Thủ đô Hà Nội

Việt Nam từng “bị gắn mác” là đất nước của chiến tranh trong một thời gian dài, kể cả khi hòa bình đã được lập lại hàng chục năm. Việt Nam đã nỗ lực rất nhiều để thay đổi hình ảnh trên trường quốc tế, không còn là một đất nước chỉ được biết đến với các cuộc chiến nữa. Tuy nhiên, chúng ta không thể phủ nhận lịch sử kháng chiến chống giặc ngoại xâm đã làm nên một phần văn hóa của người Việt. Chúng ta hoàn toàn có thể tự hào được kế thừa tinh thần ấy, để hôm nay xây dựng hình ảnh một Việt Nam đầy ý chí, kiên cường và yêu chuộng hòa bình trong mắt bạn bè quốc tế. A50 đã thu hút hàng triệu lượt khách trong kỳ nghỉ lễ, với khoảng 120.000 khách quốc tế và doanh thu 7.100 tỷ đồng từ các điểm du lịch lớn. A80, tổ chức tại Hà Nội vào mùa thu 2025, với quy mô lớn hơn, với chuỗi sự kiện phong phú như lễ diễu binh và triển lãm “80 năm Hành trình Độc lập – Tự do – Hạnh phúc”. Mọi hoạt động được truyền tải nhanh chóng qua các nền tảng truyền thông đa phương tiện, Reuters và AP mô tả A80 là màn biểu dương quy môvà ca ngợi về thông điệp đoàn kết, ổn định, cũng như tham vọng phát triển của Việt Nam.

Cả A50 và A80 đã chuyển hóa giá trị lịch sử thành thực tiễn ngoại giao văn hóa, khuấy động truyền thông quốc tế, thúc đẩy du lịch và mở ra nền tảng cho hợp tác văn hóa lâu dài. Đặc biệt, sự kết hợp giữa sự kiện trực tiếp và nền tảng trực tuyến đã mở ra một hướng đi hiệu quả trong thời đại số, giúp bảo tồn bản sắc và tăng cường khả năng kết nối toàn cầu.

Mondiacult 2025 & sáng kiến “thập kỷ quốc tế về văn hóa vì phát triển bền vững” của Việt Nam

MONDIACULT 2025: Hội nghị Thế giới về Chính sách văn hóa và Phát triển bền vững do UNESCO tổ chức từ 29/9 – 01/10. Đoàn đại biểu Việt Nam do Bộ trưởng Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nguyễn Văn Hùng dẫn đầu tham dự hội nghị ở Barcelona, cùng đại diện 162 quốc gia và vùng lãnh thổ, 90 tổ chức quốc tế, 100 tổ chức phi chính phủ và 2.500 đại biểu là các chuyên gia, nhà khoa học, người thực hành văn hóa, nghệ sĩ, phóng viên truyền thông,…

Tại MONDIACULT 2025, Việt Nam đã đề xuất sáng kiến "Thập kỷ quốc tế về văn hóa vì phát triển bền vững" trong phiên thảo luận cấp bộ trưởng về quyền văn hóa và kinh tế văn hóa. Sáng kiến này nhấn mạnh vai trò của văn hóa trong việc đạt được các mục tiêu phát triển bền vững toàn cầu, kêu gọi hành động chung và tích hợp văn hóa vào các lĩnh vực phát triển, bảo tồn di sản và thúc đẩy sáng tạo văn hóa. Ngày 8/11/2025, tại Kỳ họp lần thứ 43 Đại hội đồng UNESCO, ở thành phố Samarkand (CH Uzbekistan), tổ chức này đã chính thức thông qua dự thảo Nghị quyết do Việt Nam đề xuất với sự ủng hộ của 71 nước. Nội dung chính Nghị quyết khuyến nghị Liên Hợp Quốc xem xét phát động sáng kiến "Thập kỷ quốc tế về văn hóa vì phát triển bền vững" càng sớm càng tốt, ưu tiên cho giai đoạn 2027 - 2036. Sự kiện không chỉ nâng cao vị thế và uy tín quốc tế của Việt Nam, mà còn cho thấy tiếng nói của các nước đang phát triển có thể định hình chương trình nghị sự toàn cầu nếu biết lựa chọn đúng vấn đề và kiên trì vận động. Sự kiện cũng mở ra cơ hội đưa Việt Nam trở thành một trung tâm văn hóa – đối ngoại của khu vực.

Ấn tượng Việt Nam tại expo 2025, Osaka, Nhật Bản

Đoàn Việt Nam tham gia Triển lãm Thế giới EXPO 2025 tại Osaka, Nhật Bản

Triển lãm Thế giới EXPO 2025 được tổ chức tại Osaka, Nhật Bản trong 6 tháng, từ ngày 13/4 - 13/10/2025. Nhà Triển lãm Việt Nam do Cục Hợp tác Quốc tế - Bộ VHTTDL chủ trì, phối hợp cùng các chuyên gia văn hóa, đội ngũ vận hành và sự tham gia của các nghệ sỹ tên tuổi như Mỹ Linh, Tùng Dương, Issac, Nguyễn Duyên Quỳnh, Hoa hậu Thanh Thủy… để quảng bá văn hóa Việt Nam.

Triển lãm EXPO 2025 tại Osaka, Nhật Bản đã trở thành một sự kiện quan trọng, quy tụ 158 quốc gia, nơi các ý tưởng về tăng trưởng xanh, chuyển đổi số, thành phố thông minh được giới thiệu và kết nối. 6 tháng triển lãm là thách thức không nhỏ, nhưng cũng tạo ra cơ hội dồi dào để Việt Nam quảng bá hình ảnh đất nước đổi mới sáng tạo và giàu bản sắc. Năm nay là lần thứ 7 Việt Nam tham gia EXPO, và hình ảnh hàng dài khách tham quan xếp hàng vào Nhà Triển lãm Việt Nam đã phủ sóng trên nhiều phương tiện thông tin đại chúng quốc tế. Với chủ đề “Xã hội toàn diện lấy con người làm trung tâm”, Nhà Triển lãm Việt Nam không chỉ là một không gian trưng bày, mà còn là một hành trình khám phá, nơi giá trị con người được tôn vinh ở vị trí cao nhất. Việt Nam gây ấn tượng mạnh với hơn 1,7 triệu lượt khách tham quan, hơn 1.400 buổi biểu diễn, và hàng loạt chương trình giao lưu văn hóa quốc tế. Các sự kiện như chuỗi Ngày/Tuần Việt Nam, Lễ công bố Năm Du lịch Quốc gia – Huế 2025 và các hoạt động tương tác văn hóa đa giác quan đều thu hút sự chú ý của bạn bè quốc tế. Đặc biệt, không gian Nhà Triển lãm Việt Nam vinh dự giành Giải Bạc "Thiết kế trưng bày xuất sắc nhất" và Giải Đồng “Đội ngũ xuất sắc nhất”, ghi nhận đóng góp của đội ngũ tổ chức, vận hành và sáng tạo Việt Nam tại EXPO 2025.

Việt Nam có di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới thứ 9 được UNESCO công nhận

Trước năm 2025, Việt Nam đã thành công ghi danh 8 Di sản Văn hóa Thế giới trong hệ thống của UNESCO theo Công ước 1972 bao gồm 5 Di sản Văn hóa (Cố đô Huế, Thánh địa Mỹ Sơn, Phố cổ Hội An, Hoàng Thành Thăng Long, Thành nhà Hồ), 2 Di sản Thiên nhiên (Vịnh Hạ Long - Quần đảo Cát Bà, Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng), và 1 Di sản Hỗn hợp (Quần thể danh thắng Tràng An). Ngoài ra còn có 16 Di sản Văn hóa Phi vật thể theo Công ước 2003 và 9 Di sản Tư liệu thuộc Chương trình Ký ức Thế giới được xây dựng từ năm 1992.

Năm 2025 đánh dấu một bước tiến quan trọng của Việt Nam trong hành trình khẳng định “quốc gia di sản” qua hệ thống danh hiệu UNESCO.

Sau 11 năm dài nỗ lực, ngày 12/7/2025, tại kỳ họp lần thứ 47 của Ủy ban Di sản Thế giới, quần thể Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn - Kiếp Bạc chính thức được ghi danh là Di sản Văn hóa thế giới, trở thành di sản thứ 9 và là quần thể liên tỉnh thứ 2 của Việt Nam. Khi tạo được “hệ sinh thái di sản”, Việt Nam không chỉ thu hút du khách, mà còn dễ dàng kết nối với các mạng lưới quốc tế về bảo tồn, học thuật, du lịch văn hóa.

Nghề làm tranh dân gian Đông Hồ trở thành di sản văn hóa phi vật thể unesco thứ 17 của Việt Nam

Ngày 09/12/2025, tại Thủ đô New Delhi, Ấn Độ, Kỳ họp lần thứ 20 của Ủy ban Liên chính phủ Công ước 2003 về bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể của UNESCO đã ghi danh di sản Nghề làm tranh dân gian Đông Hồ vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp, trở thành di sản thứ 17 của Việt Nam trong hạng mục này. Đây là sự ghi nhận xứng đáng của UNESCO cho một tinh hoa văn hóa Kinh Bắc tồn tại suốt 5 thế kỷ, khẳng định giá trị lịch sử - nghệ thuật độc đáo của nghề, đồng thời tạo động lực để các nghệ nhân tiếp tục gìn giữ kỹ năng, bí quyết nghề truyền thống đang đứng trước nguy cơ mai một. UNESCO khuyến nghị Việt Nam đưa di sản vào hệ thống giáo dục, giúp thế hệ trẻ hiểu, trân trọng và ý thức được trách nhiệm bảo vệ các làng nghề truyền thống, góp phần nuôi dưỡng niềm tự hào dân tộc và bảo vệ tính đa dạng của bản sắc văn hóa Việt.

Trước đó, ngày 4/12/2024, lễ hội Vía Bà Chúa Xứ núi Sam được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, và năm 2025 Việt Nam tổ chức trọng thể lễ đón bằng, đưa di sản này bước vào giai đoạn bảo tồn – khai thác mới với tầm vóc toàn cầu. Có thể thấy, thay vì chỉ tập trung “xin danh hiệu”, Việt Nam ngày càng gắn việc xây dựng hồ sơ với hoàn thiện luật pháp, nhất là Luật Di sản văn hóa (sửa đổi năm 2024), nâng cao năng lực quản lý di sản, phát triển du lịch bền vững và chia sẻ lợi ích với cộng đồng sở hữu di sản. Tuy nhiên, thách thức không nhỏ là sức ép thương mại hóa, quá tải khách và biến đổi khí hậu đòi hỏi các địa phương phải cập nhật quy hoạch, áp dụng công nghệ số trong giám sát, đồng thời tăng cường giáo dục cộng đồng, để mỗi “tấm biển UNESCO” thực sự trở thành động lực gìn giữ di sản, ký ức và bản sắc Việt Nam cho các thế hệ mai sau.

 World cultural festival Hà Nội 2025: lễ hội văn hóa thế giới lần thứ nhất tại Hà Nội

Lễ hội Văn hóa thế giới lần thứ nhất tại Hà Nội

 Lễ hội do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VHTTDL), Bộ Ngoại giao và UBND TP. Hà Nội tổ chức tại Hoàng thành Thăng Long, Hà Nội, từ ngày 10 – 12/10/2025.

Với chủ đề “Văn hóa làm nền tảng - Nghệ thuật làm phương tiện”, lễ hội có sự tham gia của 48 quốc gia, với 45 không gian văn hóa quốc gia, 34 gian hàng ẩm thực quốc tế, 23 đoàn nghệ thuật trong và ngoài nước, 12 đơn vị xuất bản - giới thiệu sách, 22 quốc gia tham gia chương trình chiếu phim quốc tế. Đây là sự kiện giao lưu văn hóa - đối ngoại mang tầm quốc tế lớn nhất từ trước tới nay tại Việt Nam. Việc tổ chức tại Hoàng thành Thăng Long - di tích quốc gia, di sản văn hóa của thế giới - tạo nên không gian biểu tượng của sự giao thoa giữa văn hóa truyền thống và hội nhập quốc tế. Qua lễ hội, Việt Nam đã quảng bá được hình ảnh thân thiện, cởi mở, hiện đại, đồng thời thể hiện vị thế cầu nối văn hoá giữa các quốc gia. Lễ hội ghi nhận hơn 1 triệu lượt khách tham dự trong 3 ngày cuối tuần, cho thấy sức lan tỏa rất lớn. Tuy rất thành công về quy mô và truyền thông, việc duy trì định kỳ, ổn định chất lượng qua các năm sẽ là thách thức.

Điện ảnh, âm nhạc - những đại sứ văn hóa lan tỏa mạnh mẽ hình ảnh Việt Nam đến bạn bè thế giới

Nếu trước đây, hình ảnh Việt Nam ra thế giới chủ yếu thông qua các kênh chính trị - ngoại giao truyền thống, thì nay các bộ phim, bản nhạc, và đội ngũ nghệ sĩ trẻ đã trở thành “đại sứ” đưa câu chuyện Việt Nam đến với công chúng quốc tế một cách tự nhiên, giàu cảm xúc hơn. Sự phát triển này đã mở ra không gian đối thoại văn hóa, nơi Việt Nam được công nhận là một quốc gia sáng tạo, hội nhập và cởi mở.

Tuần phim Việt Nam tại Pháp

Các liên hoan phim quốc tế tại Hà Nội (HANIFF), và Đà Nẵng (DANAFF) sau nhiều năm tổ chức, ngày càng thu hút sự tham gia của các đạo diễn, giám tuyển nổi tiếng từ khắp nơi trên thế giới, đặt điện ảnh Việt Nam trong cùng không gian thẩm mỹ với các tác phẩm điện ảnh quốc tế. Năm nay cũng đánh dấu cột mốc mới khi TP. Hồ Chí Minh được chọn vào mạng lưới Thành phố Sáng tạo Điện ảnh của UNESCO, mở ra nhiều cơ hội hợp tác quốc tế và phát triển công nghiệp điện ảnh cho nước ta. Những tuần phim Việt tại nước ngoài không dừng lại là một hoạt động ngoại giao văn hóa định kỳ mà thực sự gây tiếng vang khi được tổ chức với quy mô trang trọng, chuyên nghiệp, quy tụ những tác phẩm điện ảnh tiêu biểu, nhiều thể loại, tạo nên một bức tranh điện ảnh đầy cá tính nghệ thuật của những nhà làm phim Việt. Trong đó, ấn tượng nhất là Tuần lễ “Điện ảnh Việt Nam – Hành trình ánh sáng” được tổ chức tại rạp chiếu phim lớn nhất nước Pháp ở thủ đô Paris – Le Grand Rex. Sự kiện do Hiệp hội Xúc tiến Phát triển Điện ảnh Việt Nam và Đại sứ quán Việt Nam tại Pháp tổ chức, nhận được nhiều phản hồi tích cực từ khán giả khắp châu Âu.

Về âm nhạc, nổi bật trong năm qua là chiến thắng của ca sĩ Đức Phúc ở Intervision 2025 - giải thưởng âm nhạc quốc tế tại Nga, với màn trình diễn Phù Đổng Thiên Vương bùng nổ trong đêm chung kết ước tính có 4,3 tỷ người xem toàn cầu.

Bên cạnh những thành tựu này, Việt Nam cũng đang trở thành một điểm đến hấp dẫn cho các nghệ sĩ quốc tế trong lĩnh vực tổ chức biểu diễn. Sự kiện ngôi sao K-pop hàng đầu, G-Dragon chọn trở lại Việt Nam trong World Tour 2025 Übermensch là minh chứng rõ nhất. Đêm diễn tại Hà Nội không chỉ bán hết vé trong thời gian ngắn mà còn tạo ấn tượng mạnh mẽ về một không gian trải nghiệm concert an toàn, cởi mở và đầy cảm hứng cho khán giả quốc tế. Không ít video ghi lại cảnh khán giả Việt Nam cuồng nhiệt theo cách rất riêng lan truyền trên mạng xã hội châu Á sau 2 đêm diễn của G-Dragon và hàng loạt bình luận của người dùng quốc tế nói rằng “phải đến Việt Nam để xem concert”.

Tuy có nhiều điểm sáng, nhưng đóng góp của điện ảnh, âm nhạc hay nghệ thuật đương đại nói chung vào ngoại giao văn hóa vẫn đứng trước không ít thách thức. Nguồn lực đầu tư cho các dự án nghệ thuật mang tầm khu vực còn hạn chế, cơ chế hỗ trợ nghệ sĩ tham dự liên hoan, festival quốc tế chưa thật ổn định, trong khi công tác truyền thông chiến lược về “thương hiệu quốc gia” đôi khi chưa bắt kịp sức sáng tạo của giới nghệ sĩ. Để phát huy hiệu quả, cần một tầm nhìn dài hạn: coi điện ảnh, âm nhạc là ngành công nghiệp văn hóa trọng điểm, có quỹ hỗ trợ sáng tạo và quảng bá ở nước ngoài, tạo nhiều cơ chế khuyến khích hợp tác quốc tế; đồng thời tạo môi trường pháp lý thông thoáng trong nước để các tác giả mạnh dạn và thỏa sức sáng tạo.

Để những thành quả của năm 2025 có thể tiếp tục phát huy và mang đến những giá trị sâu rộng hơn trong thời gian tới, chúng ta cần thực sự coi phát triển văn hóa quốc gia là trụ cột chiến lược của sức mạnh mềm, xây dựng hệ sinh thái chính sách đồng bộ nhằm hoàn thiện thể chế cho các ngành công nghiệp văn hóa, đầu tư dài hạn cho sáng tạo nghệ thuật, bảo tồn di sản gắn với du lịch bền vững, đồng thời nuôi dưỡng đội ngũ sáng tạo - những “đại sứ văn hóa” - là nghệ sĩ, trí thức, doanh nhân,…. Khi mọi sản phẩm, sự kiện văn hóa, từ phim ảnh, âm nhạc, di sản đến lễ hội đều được nhìn như “hạ tầng tinh thần” của quốc gia, Việt Nam sẽ có đủ nội lực để phát triển bền vững, nâng tầm vị thế quốc gia, từ đócó thể đối thoại bình đẳng, lan tỏa giá trị và đóng góp chủ động vào trật tự chính trị của khu vực và thế giới./.

(Bài đã đăng VHTTDL Nghệ An, Ấn bản đặc biệt chào 2026 )