Đồng chí Trần Quốc Hoàn

Đồng chí Trần Quốc Hoàn - nhà lãnh đạo tiền bối tiêu biểu của cách mạng Việt Nam, Bộ trưởng đầu tiên của Bộ Công an là một nhân vật đặc biệt. Cuộc đời và sự nghiệp của ông không chỉ gắn liền với lịch sử đấu tranh bảo vệ Đảng, bảo vệ chính quyền cách mạng non trẻ, mà còn là một biểu hiện sinh động của văn hóa chính trị cách mạng Việt Nam, được hun đúc từ truyền thống yêu nước, tinh thần kiên trung và cốt cách của con người xứ Nghệ. Nhân kỷ niệm 110 năm Ngày sinh đồng chí Trần Quốc Hoàn (23/01/1916-23/01/2026), xin trân trọng giới thiệu tới bạn đọc cuốn sách “Trần Quốc Hoàn - Nhà lãnh đạo tiền bối tiêu biểu của cách mạng Việt Nam”*.

Cuốn sách “Trần Quốc Hoàn - Nhà lãnh đạo tiền bối tiêu biểu của cách mạng Việt Nam”, do Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật ấn hành năm 2016, là một công trình khoa học - lịch sử có giá trị lớn, được biên soạn công phu, tập hợp nhiều bài viết của các đồng chí lãnh đạo cao cấp của Đảng, Nhà nước, các đồng chí lão thành cách mạng, các tướng lĩnh Quân đội, Công an, cùng các nhà khoa học, nhà nghiên cứu. Không chỉ dừng lại ở việc tái hiện chân dung một nhà lãnh đạo, cuốn sách còn mở ra một không gian suy ngẫm sâu sắc về truyền thống cách mạng, văn hóa lãnh đạo, đạo đức công vụ và bản lĩnh chính trị - những giá trị cốt lõi làm nên sức mạnh bền bỉ của cách mạng Việt Nam.

Với dung lượng hơn 700 trang, cuốn sách được cấu trúc khoa học, chặt chẽ, bao gồm nhiều phần, nhiều nhóm bài viết, phản ánh toàn diện cuộc đời, sự nghiệp và nhân cách của đồng chí Trần Quốc Hoàn. Từ những ký ức cá nhân, những hồi ức chân thực của các đồng chí, đồng đội, đến những bài nghiên cứu lý luận, tổng kết thực tiễn, cuốn sách tạo nên một bức tranh đa chiều, vừa giàu tính lịch sử, vừa đậm chiều sâu tư tưởng và văn hóa.

Điểm nổi bật của công trình là sự kết hợp hài hòa giữa lịch sử - chính trị - văn hóa, giữa tư liệu và cảm xúc, giữa phân tích khoa học và hồi ức nhân văn. Các bài viết không chỉ khắc họa đồng chí Trần Quốc Hoàn - người cộng sản kiên trung, nhà lãnh đạo tiền bối và kiến trúc sư của nền an ninh cách mạng, mà còn làm nổi bật ông như một con người của nghĩa tình, của đạo lý cách mạng, của văn hóa ứng xử mang đậm bản sắc Việt Nam.

 Trần Quốc Hoàn - người cộng sản kiên trung từ truyền thống cách mạng xứ Nghệ

Đồng chí Trần Quốc Hoàn tên khai sinh là Nguyễn Trọng Cảnh, sinh ngày 23 tháng 01 năm 1916, trong một gia đình nông dân nghèo; quê gốc ở làng Dương Liễu, tổng Nam Kim nay là xã Thiên Nhẫn, tỉnh Nghệ An. Sinh ra và lớn lên trên quê hương giàu truyền thống yêu nước, nơi từng bùng lên những cao trào đấu tranh mạnh mẽ như phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh, Trần Quốc Hoàn sớm được hun đúc tinh thần quật cường, ý chí kiên định và lòng trung thành son sắt với lý tưởng cách mạng. Con người xứ Nghệ với đặc trưng cứng cỏi trong ý chí, sâu sắc trong tư duy, mộc mạc nhưng quyết liệt trong hành động đã để lại dấu ấn rõ nét trong phong cách hoạt động cách mạng của ông. Chính nền tảng văn hóa - tinh thần ấy là hành trang quan trọng giúp Trần Quốc Hoàn vượt qua những thử thách khắc nghiệt của hoạt động bí mật và công tác an ninh trong những giai đoạn lịch sử đầy cam go. “Tư tưởng yêu nước và cách mạng của đồng chí Trần Quốc Hoàn là sản phẩm của sự kế thừa và phát huy những giá trị văn hóa, yêu nước và cách mạng của gia đình, dòng họ, quê hương đã ăn sâu vào tâm trí của Trần Quốc Hoàn”. (Ảnh hưởng của truyền thống quê hương, gia đình đến sự hình thành tư tưởng yêu nước, cách mạng của đồng chí Trần Quốc Hoàn - tác giả Bùi Đình Sâm Tr. 707).

Môi trường văn hóa - xã hội đặc thù của xứ Nghệ với truyền thống hiếu học, tinh thần bất khuất và đạo lý “trung - hiếu - nghĩa - nhân”, đã góp phần hình thành nên cốt cách của người chiến sĩ cộng sản kiên trung Trần Quốc Hoàn. Hai lần bị thực dân Pháp bắt giam và đày ải trong các địa ngục trần gian (Nhà tù Hỏa Lò, Nhà tù Sơn La), 5 năm biệt xứ và 20 năm quản thúc, nhưng thoát khỏi ngục tù đế quốc, đồng chí lại tích cực hoạt động cách mạng. Trong hoạt động bí mật cũng như trong lao tù đày ải của đến quốc, đồng chí luôn nêu cao tinh thần kiên định, vững vàng và chí khí của người chiến sĩ cộng sản, kiên cường vượt qua mọi gian nguy, thử thách, tuyệt đối trung thành với Đảng, với cách mạng.

 Nhà lãnh đạo tiền bối và “kiến trúc sư” của nền an ninh cách mạng

Tham gia cách mạng từ rất sớm, được kết nạp Đảng năm 1934 - khi mới 18 tuổi, được tôi luyện trong nhiều môi trường hoạt động cách mạng, đồng chí Trần Quốc Hoàn đã được Đảng giao nhiều trọng trách quan trọng: Bí thư Xứ ủy Bắc Kỳ, Phó Bí thư rồi Bí thư Thành ủy Hà Nội, trực tiếp tham gia chỉ đạo chuẩn bị Tổng khởi nghĩa ở Hà Nội và các tỉnh Bắc Bộ; Bí thư Liên khu ủy Liên khu II, Ủy ban Kháng chiến Liên khu II, Bí thư Liên khu ủy Liên khu X, Bí thư Đặc khu ủy Hà Nội, Giám đốc Nha Công An, Bộ trưởng Bộ Công an, Trưởng Ban dân vận Trung ương. Đồng chí là Ủy viên TƯ Đảng từ khóa II đến khóa V, Ủy viên Bộ Chính trị khóa III, khóa IV, Đại biểu Quốc hội khóa II đến khóa VII. Dù ở bất kỳ cương vị, nhiệm vụ nào của Đảng giao, đồng chí đều hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ của mình (trích từ bài viết của Đại tướng Lê Hồng Anh - tr 11).

“Thời kỳ 1946-1947, khi anh Hoàn được Trung ương phái về mặt trận Hà Nội,… Tôi đã cùng anh theo dõi, chỉ đạo cuộc chiến đấu 60 ngày đêm “Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh” của quân dân Liên khu I”. (Nhớ anh Trần Quốc Hoàn - Đại tướng Võ Nguyên Giáp. Tr 9).

Không chỉ là nhà lãnh đạo tiền bối, Trần Quốc Hoàn còn được đánh giá là “kiến trúc sư của nền an ninh cách mạng Việt Nam” - người trực tiếp tham gia thiết kế và đặt nền móng cho toàn bộ hệ thống an ninh của Nhà nước cách mạng.

Trên cương vị Bộ trưởng đầu tiên của Bộ Công an, đồng chí Trần Quốc Hoàn đã đặt nền móng quan trọng cho việc xây dựng lực lượng Công an nhân dân cách mạng, chính quy, trung thành tuyệt đối với Đảng, gắn bó máu thịt với Nhân dân. Các bài nghiên cứu trong cuốn sách đã làm rõ vai trò đặc biệt của ông trong việc xác lập đường lối, quan điểm chỉ đạo về công tác bảo vệ an ninh quốc gia, giữ gìn trật tự an toàn xã hội trong những giai đoạn lịch sử đầy biến động.

Trên phương diện tổ chức, với tầm nhìn của một “kiến trúc sư”, Trần Quốc Hoàn đã cùng tập thể lãnh đạo Bộ Công an xây dựng, kiện toàn hệ thống công an nhân dân từ Trung ương đến cơ sở, phù hợp với điều kiện chiến tranh và yêu cầu bảo vệ chế độ mới. Ông đặc biệt coi trọng công tác cơ sở, nơi trực tiếp tiếp xúc với Nhân dân, coi đây là “rễ” của thế trận an ninh nhân dân.

Một đóng góp có ý nghĩa lâu dài khác của Trần Quốc Hoàn là xây dựng con người an ninh cách mạng, coi đây là yếu tố quyết định của mọi thắng lợi. Ông luôn nhấn mạnh người cán bộ công an phải có bản lĩnh chính trị vững vàng, đạo đức cách mạng trong sáng, lối sống giản dị, liêm khiết, tránh xa chủ nghĩa cá nhân và cám dỗ quyền lực.

Không dừng lại ở việc xây dựng bộ máy và con người, Trần Quốc Hoàn còn kiến tạo một hệ giá trị văn hóa cho nền an ninh cách mạng: kiên quyết nhưng không cực đoan, nghiêm minh nhưng không xa dân, thận trọng trong sử dụng quyền lực và luôn đặt mình trong khuôn khổ kỷ luật của Đảng.

Không chỉ là người tổ chức thực tiễn xuất sắc, đồng chí Trần Quốc Hoàn còn là một nhà lý luận sắc sảo, luôn coi trọng công tác tổng kết thực tiễn, nâng cao trình độ chính trị, tư tưởng và đạo đức cho đội ngũ cán bộ Công an. Những tư tưởng chỉ đạo của ông về công tác cán bộ, giáo dục chính trị tư tưởng, về mối quan hệ giữa lực lượng Công an với Nhân dân, đến nay vẫn còn nguyên giá trị, mang tính định hướng lâu dài cho sự nghiệp bảo vệ an ninh Tổ quốc. “Gần 30 năm công tác trong ngành công an, trong đó có 28 năm giữ cương vị Bộ trưởng Bộ Công an, đồng chí Trần Quốc Hoàn đã có nhiều công lao xây dựng lực lượng Công an nhân dân vững mạnh trên cả ba mặt: chính trị, tư tưởng và tổ chức. Nhưng đặc biệt quan tâm xây dựng Công an nhân dân về chính trị và tổ chức cán bộ, đồng chí đã dần dần xây dựng, phát triển, hoàn chỉnh đường lối, nhiệm vụ chính trị và lý luận công an nhân dân Việt Nam. Đồng thời xây dựng tổ chức bộ máy công an một cách khoa học hợp lý, chính quy; chăm lo xây dựng đội ngũ cán bộ, chiến sĩ công an vững vàng, kiên định về chính trị, tuyệt đối trung thành với Đảng, với Tổ quốc, hết lòng hết sức phục vụ Nhân dân” (Đồng chí Trần Quốc Hoàn với công tác xây dựng tổ chức và cán bộ Công an nhân dân Việt Nam. Tác giả: Lê Thắng. Tr. 557)

3. Một nhân cách văn hóa lớn

Nhân cách văn hóa của Trần Quốc Hoàn trước hết được thể hiện ở lối sống giản dị, khiêm nhường và chuẩn mực. Dù giữ cương vị lãnh đạo cao trong bộ máy nhà nước, ông luôn giữ phong cách sống thanh bạch, nghiêm cẩn với bản thân, không xa hoa, không phô trương quyền lực. Sự giản dị ấy không phải là biểu hiện hình thức, mà là kết quả của một quá trình tự rèn luyện đạo đức cách mạng bền bỉ, gắn với quan niệm “làm người trước khi làm lãnh đạo”.

Điểm nổi bật trong nhân cách văn hóa của Trần Quốc Hoàn là sự kết hợp hài hòa giữa tính nghiêm minh của người đứng đầu lực lượng an ninh và sự nhân ái, thấu hiểu trong ứng xử với mọi người. Trong công việc, ông luôn đề cao kỷ luật, nguyên tắc, coi đó là nền tảng bảo đảm sức mạnh và uy tín của lực lượng Công an nhân dân. Song trong đời sống thường ngày, trong quan hệ với đồng chí, đồng đội và cấp dưới, ông lại thể hiện phong thái gần gũi, chân thành, biết lắng nghe và chia sẻ. Chính sự thống nhất giữa “nghiêm trong việc công” và “tình trong đối nhân xử thế” đã tạo nên uy tín đạo đức tự thân của một nhà lãnh đạo lớn. "Trong quan hệ với cán bộ, chiến sĩ, với anh em, bè bạn bao giờ đồng chí trần Quốc Hoàn cũng toát lên sự nhân hậu, thân tình giúp đỡ, động viên mọi người cố gắng vươn lên". "Trong đời sống riêng, đồng chí Trần Quốc Hoàn sống giản gị, mẫu mực, thực hiện theo đúng quy chế của Đảng và Nhà nước, không xâm phạm của công, khong vun vén cho lợi ích cá nhân, gia đình và dòng tộc. Đối với công việc, bao giờ đồng chí cũng chu đáo, cần mẫn" (Đồng chí Trần Quốc Hoàn với cách mạng Việt Nam - Tác giả GS.TS. Tạ NGọc tấn - Tr 150).

Cuốn sách cũng làm nổi bật hình ảnh Trần Quốc Hoàn như một người thầy, người anh mẫu mực trong việc dìu dắt, giáo dục cán bộ. Ông không chỉ yêu cầu cao về năng lực và kỷ luật, mà còn đặc biệt quan tâm đến việc bồi dưỡng nhân cách, bản lĩnh và đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ cán bộ công an. Trong quan niệm của ông, người cán bộ an ninh trước hết phải là người có nhân cách trong sáng, biết tự trọng, biết kiềm chế quyền lực và luôn ý thức sâu sắc về trách nhiệm trước Đảng, trước Nhân dân. Đây chính là biểu hiện tập trung của một nhân cách văn hóa lãnh đạo, nơi quyền lực được đặt dưới sự chi phối của đạo đức và văn hóa. "Đối với lớp trẻ chúng tôi lúc đó, anh Hòa thật sự là tấm gương, hơn thế nữa là thần tượng, cả về phong cách sống, làm việc và học tập". (Nhớ mãi sự dìu dắt của anh. Tác giả: Trần Đức Nguyên - Nguyên Trưởng ban Nghiên cứu của Thủ tướng Chính phủ - Tr 266).

Ông luôn thể hiện rõ bản lĩnh “dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm”, không né tránh khó khăn, không đùn đẩy trách nhiệm trong những tình huống phức tạp. Phẩm chất ấy vừa là biểu hiện của bản lĩnh chính trị, vừa là biểu hiện của một nhân cách văn hóa vững vàng, được hun đúc từ môi trường lịch sử - văn hóa cụ thể.

Điều đáng chú ý là nhân cách văn hóa của Trần Quốc Hoàn không chỉ giới hạn trong phạm vi cá nhân, mà còn góp phần định hình văn hóa lãnh đạo và văn hóa tổ chức của lực lượng Công an nhân dân. Những chuẩn mực mà ông đề cao - trung thành, liêm khiết, kỷ luật, gần dân, trọng danh dự - đã trở thành giá trị nền tảng trong xây dựng hình ảnh người cán bộ công an cách mạng. Ở góc độ này, có thể nói Trần Quốc Hoàn không chỉ để lại dấu ấn về tư duy và tổ chức, mà còn để lại một di sản văn hóa lãnh đạo có sức lan tỏa lâu dài.

 Giá trị khoa học, lịch sử và văn hóa của cuốn sách

Trong bối cảnh hiện nay, khi vấn đề xây dựng văn hóa trong hệ thống chính trị và trong đội ngũ cán bộ, đảng viên đang được đặt ra như một yêu cầu cấp thiết, việc nghiên cứu và khẳng định nhân cách văn hóa của những nhà lãnh đạo cách mạng tiền bối như Trần Quốc Hoàn mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Cuốn sách vì thế không chỉ có giá trị lịch sử hay khoa học, mà còn gợi mở những bài học sâu sắc về xây dựng con người, xây dựng văn hóa lãnh đạo, góp phần bồi đắp nền tảng tinh thần cho sự nghiệp bảo vệ và phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Một điểm đặc biệt làm nên giá trị bền vững của cuốn sách là việc khắc họa nhân cách văn hóa của đồng chí Trần Quốc Hoàn. Qua những hồi ức dung dị, chân thành của các đồng chí, đồng đội, người đọc cảm nhận rõ hình ảnh một nhà lãnh đạo giản dị, khiêm nhường, gần gũi với cán bộ, chiến sĩ; một người anh, người thầy mẫu mực, luôn quan tâm, dìu dắt thế hệ trẻ. Đó là một nhân cách kết tinh giữa đạo đức cách mạng và truyền thống văn hóa Việt Nam, giữa sự nghiêm cẩn trong công việc và sự bao dung trong đối nhân xử thế. Những giá trị ấy không chỉ làm nên uy tín của cá nhân đồng chí Trần Quốc Hoàn, mà còn góp phần định hình văn hóa lãnh đạo trong hệ thống chính trị cách mạng.

Xét trên phương diện khoa học, cuốn sách là một tư liệu quý giá, góp phần bổ sung, làm phong phú thêm kho tàng nghiên cứu về lịch sử cách mạng Việt Nam, về lực lượng Công an nhân dân và về văn hóa chính trị cách mạng. Các bài viết được thực hiện công phu, có giá trị tham khảo cao đối với công tác nghiên cứu, giảng dạy và giáo dục truyền thống.

Trên phương diện văn hóa, cuốn sách lan tỏa những giá trị nhân văn sâu sắc: lòng trung thành với lý tưởng, tinh thần trách nhiệm trước dân tộc, đạo lý “uống nước nhớ nguồn” và ý thức kế thừa, phát huy truyền thống cách mạng. Đặc biệt, đối với Nghệ An, đây còn là một công trình góp phần khẳng định và tôn vinh đóng góp của con người xứ Nghệ đối với sự nghiệp cách mạng của Đảng và dân tộc.

Kết luận

Truyền thống cách mạng của xứ Nghệ từ bao đời nay luôn được bồi đắp bằng những con người biết sống trọn nghĩa, vẹn tình với quê hương, đất nước và Nhân dân. Trong dòng chảy ấy, cuộc đời và sự nghiệp của đồng chí Trần Quốc Hoàn là một minh chứng sinh động cho tinh thần tận hiến, cho cốt cách của người cán bộ cách mạng “dĩ công vi thượng”, đặt lợi ích của dân tộc lên trên hết. Cuộc đời và sự nghiệp của đồng chí Trần Quốc Hoàn là một tấm gương sáng về lòng trung thành với Đảng, tận tụy với Nhân dân, trọn đời vì sự nghiệp cách mạng. Cuốn sách này không chỉ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về một nhà lãnh đạo tiền bối, mà còn nhắc nhở mỗi người về trách nhiệm kế thừa và phát huy những giá trị tốt đẹp mà các thế hệ đi trước đã dày công vun đắp.

Đối với Nghệ An - quê hương giàu truyền thống yêu nước và cách mạng, việc nghiên cứu, giới thiệu và lan tỏa những giá trị từ cuộc đời đồng chí Trần Quốc Hoàn càng có ý nghĩa đặc biệt, bởi đó chính là sự tiếp nối mạch nguồn văn hóa của mảnh đất “địa linh nhân kiệt”, nơi đã sản sinh và nuôi dưỡng nhiều bậc hiền tài cho đất nước.

 Nhân kỷ niệm 110 năm ngày sinh của đồng chí Trần Quốc Hoàn (23/1/1916 - 23/1/2026), việc đọc lại và giới thiệu cuốn sách “Trần Quốc Hoàn - Nhà lãnh đạo tiền bối tiêu biểu của cách mạng Việt Nam” không chỉ là sự tri ân đối với một nhà lãnh đạo lớn, mà còn là hành động văn hóa mang ý nghĩa sâu xa - nhắc nhở các thế hệ hôm nay về đạo lý uống nước nhớ nguồn, về trách nhiệm gìn giữ và tiếp nối những giá trị tinh thần đã được hun đúc qua bao thế hệ cách mạng.

 “Trần Quốc Hoàn - Nhà lãnh đạo tiền bối tiêu biểu của cách mạng Việt Nam” không chỉ là một cuốn sách lịch sử - chính trị, mà còn là một tác phẩm mang giá trị văn hóa sâu sắc, góp phần bồi đắp nền tảng tinh thần của xã hội đương đại. Qua hình ảnh và di sản của đồng chí Trần Quốc Hoàn, người đọc nhận ra sức mạnh bền bỉ của văn hóa cách mạng Việt Nam - sức mạnh được tạo nên từ truyền thống yêu nước, từ đạo lý làm người và từ khát vọng cống hiến không ngừng cho Tổ quốc.

* Bạn đọc có thể tìm đọc cuốn sách tại Thư viện Nghệ An. Số 11, Đại lộ Lê nin, phường Trường Vinh, Nghệ An.