Mít tinh tổng khởi nghĩa tại Quảng trường Nhà hát lớn Hà Nội.   Ảnh: T.L

Trong dòng chảy hàng nghìn năm lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam, chủ nghĩa yêu nước luôn là sợi chỉ đỏ xuyên suốt, là cội nguồn sức mạnh vô tận giúp dân tộc ta vượt qua mọi thác ghềnh, đánh bại mọi kẻ thù xâm lược. Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Dân ta có một lòng nồng nàn yêu nước. Đó là một truyền thống quý báu của ta. Từ xưa đến nay, mỗi khi Tổ quốc bị xâm lăng, thì tinh thần ấy lại sôi nổi, nó kết thành một làn sóng vô cùng mạnh mẽ, to lớn, nó lướt qua mọi sự nguy hiểm, khó khăn, nó nhấn chìm tất cả lũ bán nước và lũ cướp nước”. Lịch sử đã chứng minh chân lý ấy, và thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 chính là một trong những đỉnh cao chói lọi nhất, là sự kết tinh hoàn mỹ và vĩ đại nhất của chủ nghĩa yêu nước Việt Nam trong thời đại mới.

Hơn tám thập kỷ đã trôi qua, bối cảnh thế giới và khu vực đã có nhiều thay đổi sâu sắc, song những giá trị, bài học rút ra từ cuộc Cách mạng Tháng Tám lịch sử năm ấy vẫn còn vẹn nguyên giá trị. Nó không chỉ là bệ phóng đưa dân tộc Việt Nam bước vào kỷ nguyên độc lập, tự do mà còn là kim chỉ nam soi đường cho sự nghiệp bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong giai đoạn hiện nay.

Thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám 1945 - Sự kết tinh vĩ đại của chủ nghĩa yêu nước Việt Nam

Sự hội tụ của khát vọng độc lập và truyền thống quật cường

Trước năm 1945, dân tộc Việt Nam đã phải trải qua gần một thế kỷ rên xiết dưới ách thống trị tàn bạo của thực dân Pháp và sau đó là phát xít Nhật. Cảnh “một cổ hai tròng” đã đẩy Nhân dân ta vào bước đường cùng, hệ lụy khủng khiếp là nạn đói năm Ất Dậu cướp đi sinh mạng của hơn hai triệu đồng bào. Trong đêm trường nô lệ ấy, khát vọng về một nước Việt Nam độc lập, tự do ngày càng bùng cháy mãnh liệt.

Chủ nghĩa yêu nước Việt Nam không phải đến năm 1945 mới xuất hiện, mà nó đã được hun đúc qua hàng ngàn năm kháng chiến chống Bắc thuộc, qua những trang sử hào hùng của Bà Trưng, Bà Triệu, Ngô Quyền, Trần Hưng Đạo, Lê Lợi, Quang Trung... Tuy nhiên, sự khác biệt của Cách mạng Tháng Tám chính là việc chủ nghĩa yêu nước truyền thống đã được soi đường bởi ánh sáng của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh. Nó không còn là sự phản kháng tự phát, lẻ tẻ hay mang nặng hệ tư tưởng phong kiến, tư sản mà đã vươn lên trở thành một phong trào tự giác, có tổ chức, có đường lối khoa học và đúng đắn.

Sức mạnh khối đại đoàn kết toàn dân tộc dưới ngọn cờ Mặt trận Việt Minh

Thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám là minh chứng sinh động nhất cho sức mạnh vô địch của khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Mặt trận Việt Minh ra đời năm 1941 đã làm xuất sắc nhiệm vụ khơi dậy và tập hợp lòng yêu nước của mọi tầng lớp nhân dân. Từ công nhân, nông dân, trí thức, tiểu thương, đến các bậc nhân sĩ, trí thức, tư sản dân tộc và thậm chí cả những người từng làm việc trong bộ máy chính quyền cũ nhưng có lòng tự tôn dân tộc; từ miền ngược đến miền xuôi, từ nông thôn đến thành thị... tất cả đều quy tụ dưới lá cờ đỏ sao vàng.

Lòng yêu nước lúc này được cụ thể hóa bằng hành động. Đó là những cuộc rải truyền đơn, những phong trào phá kho thóc Nhật giải quyết nạn đói, là việc xây dựng các căn cứ địa cách mạng, lập ra các đội du kích. Tinh thần ấy kết tinh lại thành sức mạnh của hàng chục triệu đồng bào nhất tề đứng lên theo lời hiệu triệu của Ủy ban Khởi nghĩa toàn quốc: “Giờ quyết định cho vận mệnh dân tộc ta đã đến. Toàn quốc đồng bào hãy đứng dậy đem sức ta mà tự giải phóng cho ta”.

Đỉnh cao của nghệ thuật chớp thời cơ và ý chí quyết tử

Một biểu hiện rực rỡ khác của chủ nghĩa yêu nước trong Cách mạng Tháng Tám chính là sự nhạy bén, quyết đoán và ý chí tự lực, tự cường. Đảng ta và Bác Hồ đã theo dõi sát sao tình hình quốc tế, dự báo chính xác thời điểm phát xít Nhật đầu hàng Đồng minh để phát động Tổng khởi nghĩa.

Thời cơ chỉ tồn tại trong một khoảng thời gian rất ngắn (từ sau khi Nhật đầu hàng Đồng minh đến trước khi quân Đồng minh vào Đông Dương tước khí giới quân Nhật). Nếu không có một lòng yêu nước nồng nàn, một khao khát độc lập cháy bỏng đến mức “Dù có phải đốt cháy cả dãy Trường Sơn cũng phải kiên quyết giành cho được độc lập”, thì không thể có được những quyết định thần tốc, táo bạo, huy động được sức mạnh bạt núi lấp biển của quần chúng nhân dân để giành chính quyền trên cả nước chỉ trong vòng chưa đầy hai tuần lễ, ít đổ máu nhất nhưng mang lại hiệu quả triệt để nhất.

Ngày 02/9/1945, tại Quảng trường Ba Đình lịch sử, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bản Tuyên ngôn Độc lập, khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Sự kiện này là kết quả ngọt ngào nhất của quá trình kết tinh chủ nghĩa yêu nước, biến đau thương thành sức mạnh, đập tan xiềng xích nô lệ, đưa Nhân dân ta từ thân phận nô lệ trở thành những người làm chủ vận mệnh của chính mình, làm chủ đất nước.

Ý nghĩa và bài học của Cách mạng Tháng Tám đối với sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc hiện nay

Ngày nay, đất nước ta đã hòa bình, thống nhất, đang trên đà đổi mới và hội nhập quốc tế sâu rộng. Cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế của Việt Nam chưa bao giờ có được như ngày hôm nay. Tuy nhiên, tình hình thế giới và khu vực luôn diễn biến phức tạp, khó lường. Cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn gay gắt; các mối đe dọa an ninh phi truyền thống như biến đổi khí hậu, an ninh mạng, dịch bệnh ngày càng hiện hữu; vấn đề bảo vệ chủ quyền biển, đảo đứng trước những thách thức to lớn. Các thế lực thù địch vẫn không ngừng thực hiện âm mưu "diễn biến hòa bình", bạo loạn lật đổ nhằm chống phá Đảng, Nhà nước và chế độ.

Trong bối cảnh đó, nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc không chỉ đơn thuần là bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, biên giới, mà còn là bảo vệ Đảng, Nhà nước, Nhân dân, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ nền văn hóa và lợi ích quốc gia - dân tộc. Những giá trị kết tinh từ chủ nghĩa yêu nước của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 tiếp tục là nguồn sức mạnh nội sinh, mang đến nhiều bài học quý giá:

Xây dựng và củng cố vững chắc "Thế trận lòng dân"

Cách mạng Tháng Tám thành công là nhờ vào sức mạnh của hàng chục triệu quần chúng nhân dân. Bài học “lấy dân làm gốc” chưa bao giờ cũ đối với sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc hiện nay, Đảng ta luôn nhấn mạnh việc xây dựng “thế trận lòng dân” là nền tảng cốt lõi của nền quốc phòng toàn dân và an ninh nhân dân.

Một quốc gia chỉ thực sự an toàn khi người dân có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc và có niềm tin tuyệt đối vào sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước. Chủ nghĩa yêu nước ngày nay phải được thể hiện qua việc mọi chủ trương, chính sách đều phải xuất phát từ lợi ích chính đáng của Nhân dân. Khi “ý Đảng” hòa quyện với "lòng dân", tạo thành một khối thống nhất vững chắc, thì không một thế lực ngoại xâm hay âm mưu phá hoại nào có thể xuyên thủng. Bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa chính là bắt đầu từ việc chăm lo đời sống nhân dân, giữ vững sự ổn định chính trị - xã hội từ cơ sở.

Phát huy tối đa sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc

Từ hình ảnh Mặt trận Việt Minh năm xưa, bài học về đại đoàn kết toàn dân tộc tiếp tục là chiến lược sống còn trong thời kỳ mới. Chủ nghĩa yêu nước hiện nay đòi hỏi sự quy tụ, gắn kết của hơn 100 triệu người dân trong nước cùng hơn 5 triệu kiều bào ta ở nước ngoài.

Sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc cần đến khối óc của đội ngũ trí thức, bàn tay lao động của giai cấp công nhân, nông dân, sự năng động của giới doanh nhân, và nhiệt huyết của thế hệ trẻ. Bất chấp những khác biệt về tôn giáo, tín ngưỡng, dân tộc hay hoàn cảnh xuất thân, tinh thần yêu nước, lòng tự tôn dân tộc và mục tiêu chung là xây dựng một nước Việt Nam “Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”, “Dân là gốc: thước đo cao nhất của mọi quyết sách”[1] phải trở thành điểm đồng thuận, chất keo gắn kết toàn dân tộc. Kiên quyết đấu tranh chống lại các luận điệu xuyên tạc, chia rẽ khối đại đoàn kết, kích động thù hằn dân tộc, tôn giáo của các thế lực thù địch.

Nêu cao tinh thần độc lập, tự chủ và nghệ thuật ngoại giao khôn khéo

Cách mạng Tháng Tám dạy chúng ta bài học về sự tự lực, tự cường: “Đem sức ta mà tự giải phóng cho ta”. Trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc ngày nay, sức mạnh bảo vệ đất nước phải dựa trên nội lực của chính quốc gia, từ sức mạnh kinh tế, tiềm lực quốc phòng, an ninh đến sức mạnh văn hóa, tinh thần.

Chúng ta chủ trương xây dựng Quân đội nhân dân, Công an nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại. Đồng thời, chủ nghĩa yêu nước và tinh thần tự chủ còn được thể hiện rõ nét qua trường phái "Ngoại giao Cây tre Việt Nam": gốc vững (kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội), thân chắc, cành uyển chuyển (linh hoạt, khôn khéo trong sách lược). Việt Nam sẵn sàng là bạn, là đối tác tin cậy và là thành viên có trách nhiệm của cộng đồng quốc tế, giải quyết các tranh chấp bằng biện pháp hòa bình trên cơ sở luật pháp quốc tế, nhưng kiên quyết, kiên trì đấu tranh bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ. Không tham gia liên minh quân sự, không đi với nước này để chống nước kia. Đó chính là sự vận dụng sáng tạo nghệ thuật chớp thời cơ, biết mình biết ta từ năm 1945 vào bàn cờ địa chính trị thế giới phức tạp hiện nay.

Giữ vững và tăng cường sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt của Đảng

Sự kết tinh của chủ nghĩa yêu nước làm nên kỳ tích Cách mạng Tháng Tám không thể tách rời vai trò lãnh đạo tài tình, sáng suốt của Đảng Cộng sản Việt Nam và Chủ tịch Hồ Chí Minh. Trong giai đoạn hiện nay, để bảo vệ vững chắc Tổ quốc, yếu tố tiên quyết vẫn là sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt của Đảng đối với lực lượng vũ trang nhân dân và sự nghiệp quốc phòng, an ninh.

Chủ nghĩa yêu nước trong thời đại mới đòi hỏi mỗi cán bộ, đảng viên phải luôn tiên phong, gương mẫu, “lo trước nỗi lo của thiên hạ, vui sau niềm vui của thiên hạ”; không ngừng đẩy mạnh công cuộc xây dựng, chỉnh đốn Đảng, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống. Một Đảng trong sạch, vững mạnh, gắn bó máu thịt với Nhân dân sẽ là ngọn cờ quy tụ sức mạnh vô địch của cả dân tộc để xây dựng và bảo vệ đất nước.

Nuôi dưỡng lòng yêu nước cho thế hệ trẻ

Cách mạng Tháng Tám là một bản hùng ca của tuổi trẻ Việt Nam khi ấy, với biết bao thanh niên, sinh viên đã gác lại bút nghiên để lên đường cứu nước. Hôm nay, bài học về giáo dục và phát huy chủ nghĩa yêu nước trong thế hệ trẻ mang ý nghĩa chiến lược.

Yêu nước ngày nay không chỉ là cầm súng ra chiến trường khi có giặc, mà là sự nỗ lực học tập, rèn luyện, lao động sáng tạo, làm chủ khoa học công nghệ, đưa vị thế kinh tế, văn hóa của Việt Nam vươn tầm thế giới. Thanh niên phải được trang bị “sức đề kháng” mạnh mẽ trước những thông tin xấu độc trên không gian mạng, có bản lĩnh chính trị vững vàng, ý thức sâu sắc về trách nhiệm công dân và nghĩa vụ thiêng liêng bảo vệ Tổ quốc. Mỗi thành tựu khởi nghiệp, mỗi tấm huy chương trên đấu trường quốc tế, mỗi hành động tình nguyện vì cộng đồng, hay ý thức sẵn sàng thực hiện nghĩa vụ quân sự... đều là những viên gạch hồng xây đắp nên đài hoa của chủ nghĩa yêu nước thời đại mới.

Tóm lại, thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 là một mốc son chói lọi trong lịch sử dân tộc, là kết tinh cao độ của chủ nghĩa yêu nước, tinh thần bất khuất, tự lực tự cường và trí tuệ Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam. Hào khí của những ngày mùa thu lịch sử ấy không chỉ phá tan gông xiềng nô lệ của quá khứ, mà còn để lại những bài học kinh nghiệm mang tính quy luật, có giá trị trường tồn.

Trong bối cảnh thế giới nhiều biến động và sự nghiệp đổi mới đang bước vào giai đoạn phát triển chiều sâu, việc kế thừa và phát huy tinh hoa chủ nghĩa yêu nước của Cách mạng Tháng Tám là yêu cầu tất yếu khách quan. Sức mạnh để bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa không nằm ở đâu xa, mà nằm ngay trong "thế trận lòng dân", trong khối đại đoàn kết toàn dân tộc, trong khát vọng vươn lên xây dựng một nước Việt Nam phồn vinh, hạnh phúc. Nhìn lại quá khứ oai hùng để vững bước tới tương lai, thế hệ người Việt Nam hôm nay có quyền tự hào và mang trên vai trọng trách lịch sử: không chỉ giữ vững từng tấc đất thiêng liêng của cha ông để lại, mà còn kiến tạo nên một cơ đồ rạng rỡ, để chủ nghĩa yêu nước Việt Nam mãi mãi là cội nguồn sức mạnh, là bản hùng ca bất diệt cùng năm tháng../.