Ngày 2-9-1945, tại Quảng trường Ba Đình, Hà Nội, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập, khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, mở ra kỷ nguyên mới cho lịch sử dân tộc. Ảnh tư liệu 

Bản Tuyên ngôn Độc lập 1945 - Chân lý trường tồn về quyền dân tộc và quyền con người

Ngày 2/9/1945, tại Quảng trường Ba Đình lịch sử, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã thay mặt Chính phủ lâm thời trịnh trọng đọc bản Tuyên ngôn Độc lập, khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (nay là nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam), đường hoàng tuyên bố với toàn thể thế giới: “Nước Việt Nam có quyền hưởng tự do và độc lập, và sự thật đã thành một nước tự do độc lập”. Đó không chỉ là một văn bản pháp lý lịch sử đánh dấu sự sụp đổ của ách đô hộ thực dân, phong kiến, mà còn là lời thề thiêng liêng, một chân lý bất biến được hun đúc bằng xương máu, nước mắt và khát vọng cháy bỏng của dân tộc suốt hơn 80 năm nô lệ cùng hàng nghìn năm dựng nước, giữ nước.

Bản Tuyên ngôn Độc lập - 1945. Nguồn: Bảo tàng Hồ Chí Minh

Tuyên ngôn Độc lập năm 1945 chính là bản Cương lĩnh đầu tiên về quyền con người và quyền dân tộc trong thời đại mới của nước ta. Bằng tư duy triết học - pháp lý kiệt xuất, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã trích dẫn tinh thần khai sáng từ Tuyên ngôn Độc lập năm 1776 của Mỹ và Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền năm 1791 của Pháp: “Tất cả mọi người đều sinh ra  bình đẳng. Tạo hóa cho họ những quyền không ai có thể xâm phạm được; trong những quyền ấy, có quyền được sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc”. Từ quyền con người chân chính, Người đã nâng tầm và khẳng định quyền độc lập, tự do của dân tộc Việt Nam là chính nghĩa, là bất khả xâm phạm và là chân lý không lực lượng nào có thể đảo ngược.

Chân lý “Không có gì quý hơn độc lập, tự do” không chỉ vang vọng trong giờ phút lịch sử ấy mà đã thấm sâu vào tâm khảm của hàng triệu người dân Việt Nam, trở thành nguồn sức mạnh tinh thần vô song để kiến thiết một xã hội tiến bộ - nơi “ai cũng có cơm ăn áo mặc, ai cũng được học hành”, nơi quyền sống và quyền mưu cầu hạnh phúc của nhân dân được bảo đảm trọn vẹn.

Ngọn đuốc soi đường trong sự nghiệp giải phóng dân tộc và thống nhất đất nước.

Khát vọng độc lập, tự do kết tinh trong Tuyên ngôn Độc lập không dừng lại ở lời tuyên bố, mà nhanh chóng chuyển hóa thành động lực tinh thần và sức mạnh vật chất to lớn, dẫn dắt cách mạng Việt Nam liên tiếp giành được những thắng lợi có ý nghĩa lịch sử và tầm vóc thời đại.

Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược (1945 - 1954): Ngay sau khi giành chính quyền, đất nước ta đứng trước tình thế ngàn cân treo sợi tóc, đặc biệt là nguy cơ từ giặc ngoại xâm khi thực dân Pháp quay lại dã tâm xâm lược. Với quyết tâm bảo vệ vững chắc thành quả cách mạng Tháng Tám, Đảng đã lãnh đạo nhân dân Việt Nam vừa kháng chiến, vừa kiến quốc. Trước vận mệnh dân tộc, Lời kêu gọi Toàn quốc kháng chiến của Chủ tịch Hồ Chí Minh với với tinh thần: “Thà hy sinh tất cả, chứ nhất định không chịu mất nước, nhất định không chịu làm nô lệ” đã tiếp nối trọn vẹn tinh thần bất khuất của Tuyên ngôn Độc lập. Cuộc trường kỳ kháng chiến của toàn dân kết thúc bằng Chiến thắng Điện Biên Phủ năm 1954 “lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu”, buộc đối phương phải ký Hiệp định Giơ-ne-vơ, cam kết tôn trọng độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của Việt Nam.

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, thống nhất đất nước (1954 - 1975): Sau năm 1954, đất nước tạm thời bị chia cắt hai miền. Miền Bắc bước vào công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội, đóng vai trò hậu phương lớn; miền Nam tiếp tục chìm trong khói lửa chiến tranh, kiên cường chống lại đế quốc Mỹ xâm lược và chế độ tay sai. Trong thử thách khốc liệt ấy, khát vọng độc lập được mở rộng và nâng tầm thành khát vọng giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.

Tư tưởng Hồ Chí Minh tiếp tục là ngọn đuốc soi đường: “Dù phải gian lao kháng chiến, nhưng với một lòng kiên quyết hy sinh, thắng lợi nhất định về dân tộc ta!”. Trải qua các mốc lịch sử oai hùng như Phong trào Đồng khởi, Tổng tiến công và nổi dậy Mậu Thân 1968, và đỉnh cao là Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử ngày 30/4/1975, quân và dân ta đã hoàn thành sứ mệnh thu giang sơn về một mối. Chiến thắng vang dội đó là sự hiện thực hóa trọn vẹn lời thề năm 1945: “Toàn thể dân dân Việt Nam quyết đem tất cả tinh thần và lực lượng, tính mệnh và của cải để giữ vững quyền tự do và độc lập ấy”.

Từ giải phóng dân tộc đến công cuộc Đổi mới và vươn mình phát triển trong kỷ nguyên mới

Nếu như giai đoạn 1930 - 1975, mục tiêu tối cao của cách mạng Việt Nam là giành và giữ vững độc lập chính trị, giải phóng dân tộc, thì từ sau năm 1975, đặc biệt là từ mốc Đổi mới năm 1986, khát vọng dân tộc đã được chuyển hóa mạnh mẽ thành mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống nhân dân và khẳng định thế và lực của quốc gia trên trường quốc tế.

Đại hội VI của Đảng (năm 1986) đánh dấu bước ngoặt tư duy chiến lược khi chuyển đổi từ nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung, bao cấp sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Trải qua 40 năm Đổi mới bền bỉ, Việt Nam đã đạt được những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử: từ một quốc gia nghèo nàn, bị bao vây cấm vận, Việt Nam đã vươn lên trở thành nền kinh tế năng động, hội nhập sâu rộng, đời sống vật chất và tinh thần của Nhân dân được cải thiện vượt bậc, quốc phòng - an ninh được giữ vững, vị thế quốc tế không ngừng được nâng cao.

Bước vào giai đoạn hiện nay, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đánh dấu mốc bứt phá chiến lược đặc biệt quan trọng. Tiếp nối tư tưởng Đại hội XIII về khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc, Đại hội XIV định hình và phát động toàn Đảng, toàn dân, toàn quân bước vào 'Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc'. Tinh thần cốt lõi của Đại hội tập trung vào việc triển khai đồng bộ các đột phá chiến lược: hoàn thiện thể chế phát triển, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và xây dựng hạ tầng hiện đại. Tất cả hướng tới quyết tâm hoàn thành hai mục tiêu chiến lược: đến năm 2030 (kỷ niệm 100 năm thành lập Đảng) trở thành nước đang phát triển, có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao; và đến năm 2045 (kỷ niệm 100 năm thành lập nước) trở thành nước phát triển, thu nhập cao theo định hướng xã hội chủ nghĩa.

Nhìn lại chặng đường lịch sử từ mùa Thu lịch sử năm 1945, chúng ta càng thấy rõ giá trị trường tồn của bản Tuyên ngôn Độc lập. Kỷ niệm Quốc khánh là dịp để toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta ôn lại truyền thống hào hùng, củng cố niềm tin vững chắc vào sự lãnh đạo của Đảng, khơi dậy tinh thần yêu nước và ý chí tự cường dân tộc. Đúng như tinh thần chỉ đạo chiến lược của Đảng và Tổng Bí thư Tô Lâm: “Dưới ngọn cờ vinh quang của Đảng, ánh sáng Hồ Chí Minh soi đường, dựa vào sức mạnh Nhân dân và khối đại đoàn kết toàn dân tộc, không có khó khăn, thử thách nào mà Nhân dân ta không vượt qua; không có mục tiêu cao đẹp nào mà dân tộc ta không đạt tới. Chính vì vậy, không có lực cản nào, không có lý do gì có thể ngăn bước chúng ta vươn tới hòa bình, thịnh vượng, dân tộc ta trường tồn và phát triển…”

Vang vọng lời Tuyên ngôn Độc lập năm 1945 của Bác Hồ, triệu triệu trái tim Việt Nam hôm nay lại cùng chung nhịp đập tự hào. Chúng ta càng thấu hiểu giá trị của “Độc lập - Tự do - Hạnh phúc”, càng quý trọng và quyết tâm vun đắp hòa bình, quyết tâm biến khát vọng lịch sử thành động lực phát triển, đưa Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa bước lên tầm cao mới, đàng hoàng hơn như mong ước của Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại.

_______________

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1.     Hồ Chí Minh (1995), Toàn tập, Tập 4 (1945-1946), NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr. 1-4 (Bản Tuyên ngôn Độc lập).

2.     Hồ Chí Minh (1996), Toàn tập, Tập 12 (1966-1969), NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr 107 - 110 (Lời kêu gọi chống Mỹ, cứu nước, 17/7/1966).

3.     Đảng Cộng sản Việt Nam (2021), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Tập I & II, NXB Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.

4.     Bộ Quốc phòng - Viện Lịch sử Quân sự Việt Nam (2015), Lịch sử Bộ Tổng Tham mưu trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước (1954 - 1975), NXB Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.

5.     Vũ Khiêu (2005), Tư tưởng Hồ Chí Minh về giá trị con người và quyền con người, NXB Khoa học Xã hội, Hà Nội.

6.     Theo Chinhphu.vn Diễn Văn khai mạc của Tổng Bí thư Tô Lâm tại Lễ kỷ niệm 80 năm Cách mạng Tháng Tám thành công (19/8/1945 - 19/8/2025) và Quốc khánh nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2/9/1945 - 2/9/2025).

7.     Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, NXB Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.