Du khách trải nghiệm công nghệ thực tế ảo tại Bảo tàng Nghệ An

Du lịch số không phải dùng để nói về những trải nghiệm du lịch trên công nghệ số mà là để hướng đến một lĩnh vực du lịch gắn với công nghệ số trong quá trình chuyển đổi số. Du lịch số vì vậy là một lĩnh vực kinh tế du lịch riêng biệt, gắn với quá trình ứng dụng công nghệ số vào phát triển các hoạt động du lịch. Trong những năm gần đây, việc vận dụng công nghệ số vào hoạt động du lịch được nhiều người quan tâm và ngày càng trở nên phổ biến. Từ những hoạt động rải rác mang tính tự phát của các du khách để những hoạt động có tổ chức bài bản của các doanh nghiệp lữ hành liên quan đến ứng dụng công nghệ số đã cho chúng ta nhận thức rõ hơn về vai trò, vị thế và phương hướng phát triển của du lịch số. Vậy nên, để thúc đẩy phát triển du lịch số thì cần phải nhận thức lại một cách có hệ thống từ quá trình, tác động và giá trị của nó một cách thấu đáo hơn.

Từ “Check in” và một không gian tương tác ảo

Chụp ảnh kỷ niệm là một nhu cầu quan trọng và xác đáng của khách du lịch. Ai đi du lịch, đến với các miền đất lạ cũng mong muốn chụp những bức ảnh để lưu lại làm kỷ niệm. Ở đó, những bức ảnh chụp họ thường gắn với những danh thắng thiên nhiên hay những di tích lịch sử văn hóa nổi tiếng của quốc gia, của địa phương mà họ đặt chân tới. Những bức ảnh đó là dấu ấn, là minh chứng cho việc họ đã có mặt ở đấy vào thời điểm nhất định. Nó là những lưu dấu kỷ niệm của chính họ, hay của họ với gia đình, với bạn bè và những người mà họ yêu thương. Đó cũng là những minh chứng mà họ có thể tự hào để mang ra khoe với bạn bè về chuyến đi của mình, hay về những nỗ lực mà mình cố gắng để có được chuyến đi đó, được đến nơi đó và chụp ảnh lại để như một xác nhận rõ ràng.

Ngày nay, dưới thời đại công nghệ 4.0, việc đi du lịch và chụp ảnh lại càng trở nên phổ biến. Nhưng khác trước đây, họ phải tìm các thợ chụp ảnh để chụp, chỉ một số ít người có điều kiện mới có máy ảnh mang đi để chụp, thì ngày nay việc chụp ảnh trở nên vô cùng đơn giản bằng điện thoại thông minh. Và chụp ảnh kỷ niệm phổ biến nhất là “check in” trên những bước đường đi du lịch. Hầu hết các khách du lịch khi đi đến các điểm du lịch đều có nhu cầu check in. Du khách đến Nghệ An thì sẽ check in ở những điểm nổi tiếng như Cửa Lò, Quảng trường Hồ Chí Minh ở Vinh, cầu Bến Thủy, cầu Cửa Hội, Kim Liên - Quê Bác, rồi lên chùa Đại Huệ hay các di tích lịch sử văn hóa nổi tiếng… Lên miền núi phía Tây Nghệ An thì họ đến check in ở Vườn Quốc gia Pù Mát, thủy điện Bản Vẽ, cổng trời Mường Lống, đền Chín Gian, Hang Bua… Hầu hết du khách khi đi du lịch đều chụp ảnh để đưa lên các trang mạng xã hội của họ. Bên cạnh các danh lam thắng cảnh, các di tích lịch sử văn hóa thì việc chụp ảnh kỷ niệm với người dân địa phương, nhất là các vùng dân tộc thiểu số, nơi có sự khác biệt về văn hóa lại càng hấp dẫn du khách hơn. Những bức ảnh của khách du lịch với người địa phương trở thành sản phẩm quan trọng trong các chuyến du lịch.

Chuyện chụp ảnh check in của khách du lịch hiện nay ngày càng phổ biến. Nó là nhu cầu của khách du lịch để xác nhận, đánh dấu những điểm mình đã đến, những người mình đã gặp trong một cuộc hành trình và chia sẻ nó trên các mạng xã hội để người khác biết được. Việc xác nhận sự hiện là một vấn đề quan trọng cả trong tâm lý con người lẫn trong các hoạt động kinh tế, xã hội. Từ nhu cầu chụp ảnh check in của du khách mà tạo nên sự tương tác vô cùng quan trọng trong các hoạt động du lịch. Đó là những tương tác trên không gian ảo/không gian công nghệ với các mạng xã hội. Trước hết, đó là tương tác của khách du lịch với bạn bè của họ. Khi họ chia sẻ những bức ảnh chụp của họ lên mạng xã hội thì có rất nhiều bạn bè vào chia sẻ với những tâm trạng khác nhau, tạo nên một hệ thống tương tác đa phương, đa chiều, phức tạp vô cùng. Nhưng qua những bức ảnh đó mà các tương tác xã hội của khách du lịch đó tăng lên cao. Trong bản thân họ cũng có tâm lý thể hiện bản thân và việc chụp ảnh check in ở các điểm du lịch là một sự xác nhận để họ thể hiện bản thân với những người khác. Thứ hai là những tương tác của khách du lịch với các doanh nghiệp lữ hành, với những người hoạt động du lịch. Ở đó, những công ty lữ hành nhận biết nhu cầu, xem xét khả năng và đáp ứng những nhu cầu check in của du khác. Qua đó họ cũng thể hiện năng lực của công ty mình với những người quan tâm. Thứ ba là những tương tác của du khách với những người dân địa phương. Qua chụp ảnh check in với nhau họ đã có những tương tác với nhau, thậm chí trở thành bạn bè…

Đến hoạt động du lịch qua công nghệ số

Sự thay đổi tâm thế cũng như sự đa dạng nhu cầu của khách du lịch trong bối cảnh công nghệ số phát triển, tương tác xã hội trên các mạng xã hội trở nên mạnh mẽ cũng làm thay đổi nhiều đến các hoạt động du lịch. Nắm bắt sự thay đổi từ du khách, các doanh nghiệp du lịch đã hướng đến phát triển các hoạt động du lịch gắn với công nghệ số. Để đánh giá tác động của công nghệ số hay việc ứng dụng các công nghệ số vào phát triển du lịch, năm 2023, chúng tôi đã tiến hành một cuộc khảo sát với một số công ty du lịch hoạt động trên địa bàn thị xã Cửa Lò cũ (nay là phường Cửa Lò, Nghệ An). Cuộc khảo sát này tập trung vào nhiều nội dung trong đó có nội dung liên quan đến việc quảng bá du lịch và tiếp nhận, trao đổi thông tin với đối tác và khách hàng.

Du khách thanh toán online ở chợ biên Nậm Cắn

Trước hết là đối với các doanh nghiệp hoạt động kinh doanh trong lĩnh vực du lịch. Chúng tôi tiến hành khảo sát 8 doanh nghiệp về các phương pháp mà họ quảng bá du lịch đến với du khác và đối tác. Kết quả thu được như sau

Theo những số liệu khảo sát trên cho thấy, các doanh nghiệp du lịch đang vận dụng các kênh thông tin từ công nghệ số để quáng bá hình ảnh của mình ra cho đông đảo du khách. Thực tế gần như các công ty du lịch đều có website riêng của mình và các trang mạng xã hội của mình gắn với hoạt động của website để quảng bá hình ảnh. Họ vẫn có làm một số quảng cáo với báo chí, truyền hình nhưng như một số người chia sẻ thì đó là làm để “lấy quan hệ” là chính chứ không hiệu quả bằng việc chủ động quảng bá hình ảnh của mình qua website và mạng xã hội của công ty. Các cán bộ trong công ty cũng có trách nhiệm chia sẻ các hoạt động của công ty trên mạng xã hội chung và riêng. Các hình thức khác như phát tờ rơi hay đi đến trực tiếp các cơ quan, đối tác để quảng bá vốn phổ biến trước đây thì nay đã dần hạn chế.

Mặt khác, việc tiếp nhận thông tin và trao đổi thông tin với đối tác, với khách hàng cũng có sự thay đổi:

Theo số liệu khảo sát trên cho thấy, các doanh nghiệp du lịch hiện nay tiếp nhận thông tin từ du khách chủ yếu qua các trang thiết bị công nghệ số, trong đó mạng xã hội là kênh quan trọng. Một chủ doanh nghiệp du lịch chia sẻ rằng hiện tại doanh nghiệp trao đổi với các khách hàng chủ yếu qua mạng xã hội và và email hoặc điện thoại. Trừ những trường hợp quan trọng thì mới gặp trực tiếp. Việc tiếp nhận thông tin, trao đổi với khách hàng chủ yếu cũng qua tin nhắn từ các mạng xã hội hoặc cần thì gọi điện. Trong khi đó, trao đổi giữa các doanh nghiệp với nhau, làm hợp đồng hay các ý kiến phản hồi quan trọng, các văn bản hợp tác thì gửi qua mail để đảm bảo tính bảo mật.

Người Mông ở Mường Lống đang quảng bá các hoạt động du lịch qua mạng xã hội bằng điện thoại thông minh

Không chỉ các doanh nghiệp mà các hộ kinh doanh cá thể, các nhóm hoạt động du lịch cộng đồng cũng ngày càng vận dụng các trang thiết bị công nghệ số vào hoạt động du lịch ngày một mạnh mẽ hơn. Khảo sát ở điểm du lịch cộng đồng Mường Lống cho thấy hầu hết các hộ gia đình tham gia du lịch có các homestay đều có các trang mạng xã hội riêng, phổ biến là facebook và zalo để quảng bá hình ảnh, tương tác và liên hệ với du khách và với các doanh nghiệp lữ hành. Trong xã cũng đã tạo ra hệ thống quét mã QR để xác nhận địa điểm và chỉ đường đến các điểm homestay hay các điểm trải nghiệm, check in. Cùng với đó, các gia đình tham gia du lịch cũng sử dụng tài khoản để thực hiện giao dịch với khách hàng. Mỗi khi có các đoàn khách đến, họ cũng chủ động trong việc xin kết nối mạng xã hội với du khách để tương tác, chia sẻ hình ảnh và qua đó tiếp cận các thông tin khách hàng.

Phát triển du lịch số

Số hóa nghề thủ công để phục vụ du lịch ở Mường Lống

Du lịch số là một khái niệm mới mẻ, nó để chỉ loại hình du lịch dựa vào công nghệ hiện đại hay công nghệ 4.0 nên còn được nhiều người gọi là du lịch 4.0. Du lịch số được hiểu là du lịch dựa trên nền tảng công nghệ số hiện đại để tạo ra các sản phẩm du lịch mới mẻ và đáp ứng nhu cầu của khách du lịch. Ở góc độ khác, du lịch số cũng là ứng dụng thành tựu công nghệ số 4.0 vào việc thúc đẩy các hoạt động du lịch từ quản lý, cung ứng dịch vụ, tương tác du lịch hay hoạt động trải nghiệm… Nghệ An đang đẩy mạnh phát triển du lịch gắn với chuyển đổi số nên việc phát triển du lịch số cũng là định hướng cần thiết.

Trước hết, cần tập trung chuyển đổi số trong lĩnh vực du lịch, trong đó quan trọng nhất là vấn đề quản lý du lịch. Quản lý du lịch hiện nay vẫn còn mang nặng hình thức và khá lạc hậu. Việc các văn bản, giấy tờ thủ tục hay các quy định liên quan đến quản lý văn hóa vẫn chưa được phổ biến qua môi trường công nghệ. Sự kết nối giữa cơ quan quản lý nhà nước về du lịch và các doanh nghiệp du lịch vẫn còn nặng về tính trực tiếp. Việc ứng dụng công nghệ vào quản lý du lịch cần phải thực hiện nhanh chóng, làm nền tảng để thúc đẩy du lịch số. Các diễn đàn công nghệ kết nối doanh nghiệp với cơ quan quản lý cần phải được thúc đẩy để các bên liên quan có thể tương tác nhanh hơn.

Thứ hai là cần phải đẩy mạnh quảng bá du lịch bằng công nghệ số. Thực ra việc này đã được các doanh nghiệp và người dân thực hiện trong những năm gần đây. Nhưng đó là cách làm mang tính nhỏ lẻ, chưa có hệ thống và chưa được kết nối với nhau thành một cộng đồng du lịch rộng lớn để chia sẻ, tương tác và hỗ trợ với nhau. Việc quảng bá du lịch bằng công nghệ số, đặc biệt là mạng xã hội vừa có tính lan tỏa cao, nhanh chóng mà giá thành lại rẻ nên dễ dàng đến được với những bên liên quan. Nhưng việc này cũng cần được kiểm soát để đảm bảo chất lượng và tránh những kể xấu lợi dụng để lừa đảo các doanh nghiệp và khách hàng hay các hành vi cạnh tranh không lành mạnh.

Thứ ba, cần tăng cường phát triển các sản phẩm trải nghiệm số và xây dựng các diễn đàn du lịch số một cách rộng rãi. Hiện tại, việc quảng bá du lịch qua công nghệ số đã được thực hiện nhưng việc xây dựng các sản phẩm trải nghiệm số vẫn chưa được quan tâm nhiều. Những câu chuyện về sản phẩm, câu chuyện về cuộc đời hay các câu chuyện di sản chưa được khai thác để trở thành sản phẩm du lịch nhằm thu hút người dân. Việc khai thác các câu chuyện văn hóa bằng công nghệ số để có thể giúp du khách trải nghiệm vừa đáp ứng nhu cầu của những người không có điều kiện đến địa phương, vừa thu hút được những người khác đến trải nghiệm thực tế du lịch. Những sản phẩm như vậy có sức lan tỏa rộng lớn nên có thể có sự ảnh hưởng sâu rộng đến nhiều đối tượng khác nhau.

Một vấn đề quan trọng nữa là cần phải đẩy mạnh phát triển hạ tầng công nghệ và tăng cường tập huấn năng lực vận dụng công nghệ của người dân để họ chủ động phát triển du lịch số hơn nữa. Cơ sở hạ tầng công nghệ là nhân tố mang tính quyết định đối với phát triển du lịch số. Ở nhiều điểm du lịch cộng đồng ở vùng dân tộc thiểu số đang gặp khó khăn khi mà tốc độ mạng internet chậm chạp khiến các giao dịch bị hạn chế và các hoạt động du lịch cũng khó triển khai. Bên cạnh đó, người dân tham gia du lịch cũng còn hạn chế trong năng lực tiếp cận và sử dụng các thiết bị công nghệ vào hoạt động du lịch. Cần tăng cường tập huấn, trao đổi để giúp họ nâng cao năng lực tiếp cận công nghệ nhằm thúc đẩy các hoạt động du lịch vừa phòng chống việc lừa đảo qua mạng vốn đang trở thành vấn nạn ở nông thôn.

Cuối cùng, tạo sự liên kết mạnh mẽ giữa Nhà nước, nhà doanh nghiệp, người dân và du khách trên nền tảng công nghệ số để tạo thành mạng lưới du lịch số hoàn thiện là một định hướng cần phải được triển khai đồng bộ. Trong bối cảnh Nghệ An là một tỉnh lớn, địa hình chia cắt và nhiều địa phương đi lại còn khó khăn thì sự liên kết bằng công nghệ số là điều quan trọng. Trong hoạt động du lịch lại càng phải tăng cường hàm lượng công nghệ không chỉ để thúc đẩy việc tương tác, trao đổi thông tin về hoạt động du lịch mà còn để đảm bảo an toàn cho khách du lịch. Nghệ An đang tập trung vào du lịch cộng đồng, du lịch thám hiểm, du lịch nông nghiệp, du lịch mại hiểm, du lịch vùng biên… thì việc kết nối thông tin và đảm bảo an toàn từ việc đảm bảo thông tin nhanh chóng và cứu hộ cơ động cần phải được tăng cường chặt chẽ. /.