Hang Hỏa Tiễn hay còn gọi Hang Tổ 4 là một hang động nhỏ nằm trong dãy núi Eo Kin, thuộc phường Hoàng Mai, tỉnh Nghệ An. Cách đây 60 năm, vào ngày 28/4/1966 đã chứng kiến một sự kiện bi tráng: 33 chiến sĩ Thanh niên xung phong Tổ 4, đơn vị C271, Đội 27 đã anh dũng hy sinh khi đang làm nhiệm vụ. Cái chết tuổi hai mươi của các anh, các chị đã hóa thành bất tử trên mảnh đất anh hùng.

Hang Hỏa Tiễn (hang Tổ 4) tại phường Hoàng Mai

Năm 1964 - 1965, sau thất bại của chiến lược “Chiến tranh đặc biệt”, đế quốc Mỹ đã tập trung lực lượng, sử dụng vũ khí hiện đại mở rộng chiến tranh phá hoại ra miền Bắc nhằm đánh phá hậu phương, cắt đứt các tuyến giao thông chi viện cho chiến trường miền Nam.

Tại Nghệ An, các khu vực như Vinh - Bến Thủy, Cửa Hội và nhiều huyện miền núi như Kỳ Sơn, Tương Dương, Tân Kỳ, Nghĩa Đàn… trở thành trọng điểm đánh phá ác liệt. Đặc biệt, hệ thống giao thông đường sắt, đường bộ, cầu phà từ cầu Cấm - Nghi Lộc ra Khe Nước lạnh - Hoàng Mai liên tục hứng chịu bom đạn.

Trong bối cảnh đó, để đảm bảo chi viện kịp thời cho miền Nam, ngày 27/4/1965, Bộ Giao thông - Vận tải thành lập đơn vị TNXP “Ba sẵn sàng” C271, Đội 27 gồm 150 đồng chí, chia thành nhiều tổ đội, mỗi tổ đảm nhiệm một nhiệm vụ khác nhau như: nạo vét kênh nhà Lê, bốc dỡ hàng hóa; bảo vệ an toàn đường sắt, đường bộ từ Khe Nước lạnh vào cầu Hoàng Mai,....

Liệt sỹ Nguyễn Thị Óng, hy sinh khi vừa tròn 16 tuổi

Tổ 4 có 36 đồng chí (14 nam, 22 nữ) được giao nhiệm vụ khai thác đá để xây dựng đoạn đường vào ga Hoàng Mai và khắc phục kịp thời các sự cố trên tuyến đường sắt khi bom Mỹ đánh phá. Họ là những thanh niên nhiệt huyết còn ở độ tuổi mười tám đôi mươi, xuất thân từ những vùng quê nghèo ở các tỉnh Nghệ An, Hà Nam, Thanh Hóa, Thái Bình, Thừa Thiên Huế,.... Cuộc sống kham khổ, lao động nặng nhọc, khó khăn chồng chất khó khăn nhưng với nhiệt tình của tuổi trẻ, các anh chị TNXP Tổ 4 luôn sẵn sàng cống hiến tuổi thanh xuân của mình, vượt qua mưa bom, bão đạn, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao, với một lý tưởng cao đẹp.

Khoảng 9 giờ, sáng ngày 28/4/1966, trong khi đang làm nhiệm vụ khai thác đá trên công trường, bất ngờ tiếng kẻng báo động vang lên, mọi người chạy vào hang đá trú ẩn, cũng là lúc máy bay địch dội một loạt bom làm rung chuyển cả khu vực, sau đó là 2 quả đạn rocket bắn thẳng vào nơi trú ẩn. Toàn bộ cửa hang chìm trong khói bụi dày đặc, cây cối đổ ngã, hàng trăm khối đất đá bịt kín lối vào.

Vượt qua làn bom đạn, các tổ đội công nhân xung quanh lập tức chạy ra hiện trường ứng cứu và tìm kiếm được 4 đồng chí là anh Nguyễn Văn Kim người đánh kẻng báo động, anh Nguyễn Phi Dật, chị Nhân, chị Đặng Thị Doanh ở phía cửa hang, còn lại 32 đồng chí khác thì không thể tiếp cận do cửa hang bị sập.

Với những dụng cụ thô sơ như cuốc chim, xẻng,... lực lượng cứu hộ tích cực đào bới suốt đêm. Sáng hôm sau một phần cửa hang được mở, bước vào hang, mọi người đều chết lặng khi thấy một cảnh tượng đau lòng bao trùm: gần như toàn bộ thi thể các anh chị nằm ngổn ngang, không còn ai nguyên vẹn. Chị Trần Thị Loan bị thương nặng được đồng đội đem đi Hà Nội để cứu chữa, nhưng không qua khỏi, hy sinh vào tháng 8/1966. Chị Nguyễn Thị Toán khắp cơ thể đầy mảnh đạn không còn thở, sau khi đưa đi khâm liệm chuẩn bị cho lễ an táng thì bất ngờ tỉnh lại và được cứu sống. Anh Nguyễn Ngọc Lâm, bị phiến đá hàng chục tấn đè nửa người và mãi mãi yên nghỉ trong hang.

Thương binh Nguyễn Thị Toán, người trở về từ cõi chết tại hang Tổ 4

 33 anh chị đã nằm lại vĩnh viễn nơi đây trong nỗi tiếc thương của đồng đội. Các anh các chị đã ra đi khi tuổi đời còn rất trẻ, người trẻ tuổi nhất mới tròn 16 tuổi. Sự hy sinh ấy đã hóa thành bất tử, trở thành biểu tượng sáng ngời của chủ nghĩa anh hùng cách mạng, của tinh thần dấn thân, quả cảm và đức hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

Bằng Tổ quốc ghi công của Liệt sỹ Trần Văn Mợi

Sau chiến tranh, mỏ đá Hoàng Mai vẫn tiếp tục sứ mệnh của mình, góp phần khôi phục tuyến đường sắt Thống Nhất, trở thành nguồn cung vật liệu quan trọng cho ngành đường sắt. Trên nền đất từng nhuốm màu máu lửa, một quần thể di tích đã được dựng xây: Hang Hỏa Tiễn, Đền thờ Liệt sĩ, Nghĩa trang Đường sắt.

Năm 2003, Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội đã quyết định công nhận 33 TNXP Tổ 4, đơn vị C271, đội 27 là Liệt sỹ và cấp bằng Tổ quốc ghi công. Năm 2011, Hang Hỏa Tiển và Nghĩa trang Liệt sĩ Đường sắt được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng Di tích Quốc gia và trở thành địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống yêu nước cho các thế hệ.

Nghĩa trang Liệt sỹ TNXP đường Sắt, nơi 33 Liệt sỹ an nghỉ

Chứng tích Hang Tổ 4, nơi 33 Liệt sỹ TNXP hy sinh.

Cụm di tích Hang Hỏa Tiễn, Đền thờ Liệt sĩ, Nghĩa trang TNXP Đường sắt đã trở thành địa chỉ văn hóa tâm linh để các thế hệ người dân thị xã Hoàng Mai cũng như du khách thập phương đến thăm viếng. Đặc biệt, vào ngày 28/4 và Ngày Thương binh Liệt sỹ 27/7 hằng năm, từng dòng người lại về đây dâng hoa, dâng hương tưởng niệm, tri ân 33 liệt sỹ TNXP đã hy sinh vì Tổ quốc. Hang Hỏa Tiễn hôm nay không chỉ là một địa danh lịch sử, mà là một bản hùng ca bi tráng, nhắc nhở mỗi chúng ta về giá trị của hòa bình và sự hy sinh to lớn của thế hệ đi trước./.