Quê hương Nghệ An - Nơi hình thành ý chí cách mạng

Nghệ An - quê hương của đồng chí Trần Quốc Hoàn là nơi có bề dày truyền thống văn hóa và cách mạng. Qua hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước, từ mảnh đất này đã sinh ra nhiều bậc hiền tài, lãnh tụ, danh sĩ và chiến sĩ cách mạng, với những đóng góp to lớn trong lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc, như: Mai Thúc Loan (Mai Hắc Đế), Phan Bội Châu, Lê Hồng Phong, Nguyễn Thị Minh Khai, Phan Đăng Lưu... Đặc biệt, nơi đây đã sinh ra người thanh niên ưu tú Nguyễn Tất Thành - Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh, vị lãnh tụ thiên tài, Anh hùng giải phóng dân tộc, danh nhân văn hóa kiệt xuất mang tầm thời đại. Trong đó, đồng chí Trần Quốc Hoàn, là một trong những tấm gương tiêu biểu về chí hướng cứu nước và lý tưởng cách mạng kiên trung.

Đồng chí Trần Quốc Hoàn tên khai sinh là Nguyễn Trọng Cảnh, sinh ngày 23/01/1916 trong một gia đình nghèo ở làng Dương Liễu, tổng Nam Kim (nay là xã Thiên Nhẫn, tỉnh Nghệ An). Cha là Nguyễn Trọng Cẩn, mẹ là Nguyễn Thị Ân, là những nông dân nghèo nhưng có tinh thần yêu nước, ý chí vươn lên. Dòng họ Nguyễn Trọng nội ngoại của ông đều là những gia tộc khoa bảng, nhiều thế hệ đỗ đạt và gắn bó với sự nghiệp phò vua giúp nước. Tiêu biểu cho truyền thống ấy là các tên tuổi Nguyễn Trọng Thường, Nguyễn Trọng Đang (Đường) - những vị tiến sĩ được sử sách ghi danh, tiêu biểu cho truyền thống hiếu học, trọng nghĩa của vùng đất Nam Đàn.

Nhà nghèo, vợ mất sớm, chỉ một mình tần tảo lao động nuôi các con ăn học nhưng ông Nguyễn Trọng Cẩn vẫn luôn thổi vào các con khát vọng “trưởng thành phải có ích cho dân, cho nước”. Truyền thống gia đình, họ tộc đã sớm hình thành ở Nguyễn Trọng Cảnh (Trần Quốc Hoàn) ý chí vươn lên, tinh thần tự lập.

Làng Dương Liễu xưa - trung tâm tổng Nam Kim là nơi sản sinh và nuôi dưỡng nhiều nhà yêu nước, chí sĩ cách mạng: Thám hoa Nguyễn Đức Đạt, Hoàng giáp Nguyễn Đức Quý, tướng Cao Thắng, cùng nhiều nhân vật ưu tú sau này như Tạ Quang Bửu, Nguyễn Hoàng, Nguyễn Tiềm, Nguyễn Chánh Kỳ... Môi trường văn hóa, lịch sử ấy đã bồi đắp cho người thanh niên Trần Quốc Hoàn những giá trị cốt lõi: Hiếu học, trọng nghĩa tình, kiên cường trước gian khó và luôn hướng về lý tưởng phụng sự Tổ quốc.

          Quê hương - nơi hun đúc ý chí dấn thân ngay từ thuở niên thiếu

Nghệ An không chỉ là cái nôi văn hóa mà còn là trung tâm lớn của các phong trào yêu nước và đấu tranh giải phóng dân tộc qua nhiều thời kỳ lịch sử. Từ các cuộc khởi nghĩa chống ách đô hộ phương Bắc, khởi nghĩa Hoan Châu của Mai Thúc Loan, chiến công của Dương Đình Nghệ, đến vai trò căn cứ quan trọng trong khởi nghĩa Lam Sơn và cuộc hành binh thần tốc của Quang Trung - Nguyễn Huệ cuối năm 1788, vùng đất này luôn gắn liền với truyền thống đấu tranh kiên cường vì độc lập dân tộc.

Từ khi thực dân Pháp nổ súng xâm lược (1858), Nhân dân Nghệ An đã sớm đứng lên chống giặc. Nhiều sĩ phu văn thân như Hồ Sỹ Tuần, Dương Doãn Hài, Văn Đức Giai phát động phong trào kháng chiến, tiêu biểu là cuộc khởi nghĩa Trần Tấn - Đặng Như Mai. Tiếp đó, phong trào Cần Vương ở Nghệ Tĩnh, với các cuộc khởi nghĩa của Vương Thúc Mậu, Nguyễn Xuân Ôn, Lê Doãn Nhã (1885-1889)… Nhiều sĩ phu yêu nước xứ Nghệ đã quên mình hy sinh vì nghĩa lớn như Đặng Như Mai, Trần Quang Cán, Nguyễn Vĩnh Khánh, Trương Quang Thủ, Nguyễn Cảnh Sỹ, Nguyễn Huy Điển, Nguyễn Huy Thuận, Nguyễn Cao Đôn, Nguyễn Duy Chanh, Nguyễn Duy Trạch...

Bước sang thế kỷ XX, truyền thống đấu tranh của quê hương Nghệ An được hun đúc mạnh mẽ qua cao trào cách mạng Xô viết Nghệ Tĩnh (1930-1931) - đỉnh cao của phong trào đấu tranh quần chúng dưới sự lãnh đạo của Đảng, đánh dấu bước chuyển từ lòng yêu nước truyền thống sang lý tưởng cách mạng vô sản. Không khí cách mạng sôi sục ấy trở thành “trường học thực tiễn”, giác ngộ và tôi luyện lớp thanh niên yêu nước, trong đó có Trần Quốc Hoàn.

Lớn lên trong cảnh quê hương bị áp bức, Nhân dân lầm than và chứng kiến sự thất bại của các phong trào yêu nước theo khuynh hướng cũ, ngay từ tuổi thiếu niên, Trần Quốc Hoàn đã tích cực tham gia hoạt động cách mạng, đảm nhiệm các nhiệm vụ bí mật như rải truyền đơn, làm liên lạc, bảo vệ cán bộ. Ngày 30/8/1930, đồng chí cùng quần chúng tham gia treo cờ đỏ búa liềm, bao vây huyện đường Nam Đàn, phá ty rượu, phá nhà lao giải thoát tù chính trị. Từ thực tiễn đấu tranh và sức mạnh đoàn kết của quần chúng, đồng chí sớm nhận thức rõ con đường giải phóng dân tộc phải gắn liền với cách mạng do Đảng lãnh đạo. Cũng trong năm 1930, mới 14 tuổi, Trần Quốc Hoàn đã bí mật rời quê sang Hà Tĩnh hoạt động cách mạng, để lại thư bày tỏ quyết tâm noi gương Phan Bội Châu, Hồ Tùng Mậu, Lê Hồng Phong và Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc. Đó là kết quả của quá trình hun đúc lâu dài từ truyền thống gia đình, quê hương, dân tộc, nơi lòng yêu nước và tinh thần cống hiến đã trở thành giá trị bền vững.

Tháng 3 năm 1934 đánh dấu bước ngoặt lớn trong cuộc đời thanh niên Trần Quốc Hoàn khi đồng chí được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương. Cuối năm đó, đồng chí bị thực dân Pháp bắt, kết án 8 tháng tù và 5 năm biệt xứ. Mãn hạn tù, đồng chí bị quản thúc tại Hà Tĩnh, nhưng với ý chí nung nấu phải thoát ra để tiếp tục hoạt động, đồng chí đã tìm đường trở ra Hà Nội không lâu sau đó.

Tại Thủ đô, Trần Quốc Hoàn tham gia phong trào Mặt trận Dân chủ và làm công tác tại một số tờ báo hợp pháp của Đảng. Từ năm 1937, theo chỉ thị của Trung ương, đồng chí chuyển vào hoạt động bí mật, tham gia Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội, sau đó, giữ chức Phó Bí thư rồi Bí thư Thành ủy. Trước sự truy lùng gắt gao của mật thám, để bảo toàn lực lượng, tháng 5 năm 1940, Đảng điều đồng chí rời Hà Nội.

Đầu năm 1941, đồng chí bị địch bắt lần thứ hai và bị tuyên án 6 năm tù, 20 năm quản thúc. Sau đó, đồng chí bị bị đày lên nhà tù Sơn La - nơi thực dân Pháp kỳ vọng có thể cô lập các chiến sĩ cộng sản với phong trào bên ngoài. Nhưng trái với tính toán ấy, một chi bộ Đảng nhanh chóng được thành lập ngay trong “rừng thiêng nước độc”, và Bí thư chi bộ chính là Trần Quốc Hoàn. Dưới sự tổ chức của đồng chí và các chiến sĩ tù chính trị, nhà tù Sơn La trở thành môi trường rèn luyện ý chí, học tập lý luận và đấu tranh giữ vững niềm tin cách mạng.

Tháng 3 năm 1945, sau cuộc đảo chính Nhật - Pháp và trước sức ép đấu tranh của tù chính trị, hơn hai trăm chiến sĩ cách mạng được trả tự do, trong đó có đồng chí Trần Quốc Hoàn. Lực lượng này lập tức trở thành nguồn bổ sung quan trọng cho cuộc chuẩn bị Tổng khởi nghĩa. Ra khỏi nhà tù, đồng chí được Trung ương cử làm Bí thư Xứ ủy Bắc Kỳ, trực tiếp lãnh đạo cuộc Tổng khởi nghĩa giành chính quyền ở Hà Nội và nhiều tỉnh Bắc Bộ trong Cách mạng Tháng Tám năm 1945.

Những năm tháng trong lao tù Sơn La đã rèn giũa bản lĩnh kiên cường, năng lực tổ chức và phẩm chất lãnh đạo của Trần Quốc Hoàn, tiếp nối truyền thống đấu tranh bất khuất của quê hương Xô viết Nghệ Tĩnh: càng gian nan càng bền chí, càng bị áp bức càng nung nấu khát vọng độc lập, tự do. Chính nền tảng tinh thần ấy giúp đồng chí bước vào những nhiệm vụ lớn lao của cách mạng trong giai đoạn tiếp theo.

Nơi nuôi dưỡng phong cách lãnh đạo và tư tưởng vì dân

Sau thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám, trong bối cảnh chính quyền cách mạng còn non trẻ, thù trong giặc ngoài đe dọa, đời sống Nhân dân hết sức khó khăn, trên cương vị Bí thư Xứ ủy Bắc Kỳ, Trần Quốc Hoàn tập trung giữ vững an ninh trật tự, đấu tranh với các thế lực phản động, bảo vệ cuộc sống bình yên của Nhân dân, góp phần củng cố chính quyền cách mạng.

Tại Đại hội Đảng lần thứ II (1951), đồng chí được bầu vào Ban Chấp hành Trung ương; sau đó được Bộ Chính trị phân công phụ trách Nha Công an Trung ương và giữ cương vị Bộ trưởng Bộ Công an trong suốt 28 năm. Trên cương vị này, đồng chí là người đặt nền móng quan trọng cho việc xây dựng lực lượng Công an nhân dân cách mạng, chính quy, tuyệt đối trung thành với Đảng, gắn bó máu thịt với Nhân dân.

Tháng chín năm 1954, đồng chí Trần Quốc Hoàn được giao nhiệm vụ Bí thư Thành ủy Hà Nội lần thứ ba, trực tiếp chỉ đạo công tác tiếp quản Thủ đô. Việc tiếp quản không chỉ dừng ở khâu bàn giao hành chính mà là cuộc đấu trí quyết liệt giữa cách mạng và thực dân. Đồng chí tổ chức lực lượng tiếp quản, giữ gìn trật tự, bảo vệ cơ sở vật chất và bảo đảm an toàn tuyệt đối cho Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng các đồng chí lãnh đạo cấp cao, góp phần làm nên ngày giải phóng Thủ đô lịch sử (10/10/1954).

Ngay từ những năm đầu cách mạng, đồng chí Trần Quốc Hoàn được Chủ tịch Hồ Chí Minh tin tưởng, trực tiếp giao trọng trách và thường xuyên chỉ dẫn. Thấm nhuần tư tưởng “lấy dân làm gốc”, đồng chí đã hiện thực hóa quan điểm “Công an của ta là Công an nhân dân” trong tổ chức và hoạt động, hình thành phong cách lãnh đạo sâu sát thực tiễn, vì Nhân dân phục vụ - dấu ấn xuyên suốt sự nghiệp cách mạng của đồng chí.

Sau 28 năm giữ cương vị lãnh đạo cao nhất của lực lượng Công an nhân dân, từ năm 1980, theo sự phân công của Đảng, đồng chí chuyển sang phụ trách công tác dân vận và Mặt trận Tổ quốc. Ở lĩnh vực công tác mới, những giá trị được hình thành từ quê hương và gia đình, tinh thần gắn bó với quần chúng, sự thấu hiểu đời sống Nhân dân và niềm tin vào sức mạnh đại đoàn kết tiếp tục được đồng chí vận dụng nhất quán, làm cho công tác dân vận và Mặt trận ngày càng đi vào chiều sâu, hiệu quả.

Với hơn 52 năm hoạt động cách mạng liên tục, ở bất cứ cương vị nào, đồng chí Trần Quốc Hoàn luôn nêu cao tinh thần trách nhiệm, sáng ngời tấm gương đạo đức người cộng sản kiên trung, mẫu mực. Cuộc đời và sự nghiệp của đồng chí là minh chứng sinh động cho sức mạnh bền bỉ của truyền thống quê hương Nghệ An và gia đình cách mạng trong việc hình thành chí hướng cứu nước, bản lĩnh chính trị, phong cách lãnh đạo vì dân, vì nước. Những cống hiến to lớn ấy đã được Đảng, Nhà nước và Nhân dân ghi nhận, trao tặng Huân chương Sao Vàng cùng nhiều phần thưởng cao quý khác. Đồng chí xứng đáng là người học trò ưu tú của Chủ tịch Hồ Chí Minh, là nhà lãnh đạo tiền bối tiêu biểu của Đảng và cách mạng Việt Nam, để lại cho các thế hệ hôm nay và mai sau những bài học sâu sắc về đạo đức cách mạng, phong cách lãnh đạo và tinh thần phụng sự Nhân dân./.